Parasieten in de vacht van hond en kat herkennen: vlooien, teken, mijten en bijtende luizen

Voortdurend krabben, onrustig gedrag of plotselinge haaruitval – als je hond of kat zich niet lekker voelt, is een parasietenbesmetting vaak het eerste waar je aan denkt. Maar wat krioelt daar precies in de vacht? De juiste identificatie van deze plaaggeesten is cruciaal, want vlooien, teken, mijten en bijtende luizen vereisen elk een heel andere aanpak. Terwijl sommige parasieten met het blote oog goed zichtbaar zijn, verraden andere zich alleen door hun microscopisch kleine uitwerpselen. In dit artikel leer je hoe je de vier meest voorkomende ectoparasieten (uitwendige parasieten) bij honden en katten veilig herkent en van elkaar onderscheidt.

Vlooien herkennen: De springende bloedzuigers

Vlooien behoren tot de meest voorkomende parasieten bij huisdieren. De meest verspreide soort is de kattenvlo (Ctenocephalides felis), die ondanks zijn naam zowel honden als katten besmet^[1]. De hondenvlo (Ctenocephalides canis) komt minder vaak voor.

Uiterlijk en gedrag

Volwassen vlooien zijn 1,5 tot 3,5 mm groot, vleugelloos en bruin tot roodbruin van kleur^[2]. Hun lichaam is zijdelings sterk afgeplat, waardoor ze razendsnel door de dichte vacht van honden en katten kunnen glippen. Opvallend zijn hun krachtige achterpoten, waarmee ze tot wel 30 cm ver kunnen springen. Als je de vacht van je dier uit elkaar haalt, zie je vlooien vaak alleen als kleine, donkere puntjes die direct in de wirwar van de ondervacht verdwijnen.

De vlooienpoeptest (vochtig doekje-test)

Vaak zijn de vlooien zelf moeilijk te vinden, vooral bij dieren met een donkere of zeer dichte vacht. Een betrouwbare manier om ze aan te tonen is via vlooienpoep. Vlooien scheiden onverteerd bloed uit in de vorm van kleine, zwarte korreltjes die er vaak uitzien als gemalen peper^[1].

Teken herkennen: De stille meelifters

Teken zijn spinachtigen en loeren in de vegetatie (grassen, struiken) tot er een gastheer voorbijkomt. Dat teken uit bomen vallen, is een wijdverbreide mythe^[3]. In Duitsland zijn vooral de gewone teek (Ixodes ricinus) en de hondenteek (Dermacentor reticulatus) relevant.

Uiterlijk en favoriete plekken op het lichaam

In niet-volgezogen toestand zijn teken slechts ongeveer 3 tot 5 mm groot en plat^[3]. Zodra ze zich echter hebben vastgebeten, zwelt hun lichaam enorm op. Een volgezogen teek kan de grootte van een kersenpit (tot 1 cm) bereiken en ziet eruit als een dikke, grijze of bruinachtige wrat in de vacht^[3].

Teken wandelen over het lichaam van het dier totdat ze een goed doorbloede plek met een dunne huid vinden. Controleer je dier na elke wandeling vooral op de volgende plekken:

• Kop en nek
• Oren (ook de binnenkant)
• Oksels en liezen
• Tussen de tenen

Mijten in de vacht: Het onzichtbare gevaar

Mijten zijn extreem klein en met het blote oog vaak helemaal niet of slechts zeer moeilijk te herkennen. Terwijl sommige mijtensoorten (zoals oormijten of schurftmijten) diep in de huid of in de gehoorgang leven, zijn er twee soorten die je direct in de vacht of op het huidoppervlak kunt identificeren: vachtmijten en herfstmijten.

Vachtmijten (Cheyletiella spp.) – De "wandelende huidschilfers"

Vachtmijten zijn ongeveer 0,2 tot 0,5 mm groot, wit tot gelig en hebben een ovale vorm^[4]. Ze leven oppervlakkig op de huid en voeden zich met weefselvloeistof. Een besmetting uit zich door sterke schilfervorming, vooral op de rug, in de nek en bij de staartbasis.

Het herkenningskenmerk: Als je de vacht van je dier scheidt en de vermeende huidschilfers nauwkeurig observeert, zul je merken dat sommige ervan bewegen. Daarom wordt een Cheyletiella-besmetting in het Engels ook treffend "Walking Dandruff" (wandelende roos) genoemd.

Herfstmijten (Neotrombicula autumnalis)

Bij de herfstmijt (ook wel grasmijt genoemd) zijn alleen de zespotige larven parasitair^[5]. Ze komen vooral voor van juli tot oktober. De larven maken kleine sneetjes in de huid en scheiden een speekselafscheiding af die het weefsel oplost, wat leidt tot extreme jeuk^[5].

Het herkenningskenmerk: De larven zijn minuscuul (ca. 0,3 mm), maar vallen op door hun fel oranje-rode kleur^[5]. Ze verzamelen zich vaak in kleine kolonies op lichaamsdelen die contact maken met de grond of een dunne huid hebben: tussen de tenen, op de poten, op de buik of aan de randen van de oren. Ze zien eruit als kleine, oranje stofkorreltjes die aan de huid kleven.

Bijtende luizen herkennen: De vachtetende luizen

Bijtende luizen behoren tot de orde van de luizen, maar onderscheiden zich van echte (bloedzuigende) luizen doordat ze bijtende en kauwende monddelen hebben. Ze voeden zich met huidschilfers, wondvocht en haren^[6]. Bij honden komt Trichodectes canis voor, bij katten Felicola subrostratus^[7].

Uiterlijk en neten

Bijtende luizen zijn 1 tot 2 mm lang, vleugelloos, sterk afgeplat en lichtgeel van kleur^[7]. Een belangrijk onderscheidend kenmerk ten opzichte van andere parasieten is hun kop: deze is vijfhoekig en duidelijk breder dan het eerste borstsegment (thorax)^[6].

Het herkenningskenmerk: Een besmetting uit zich vaak door een zeer warrige, onverzorgde vacht en kale plekken door hevig krabben. Als je goed kijkt, zie je de volwassen bijtende luizen die zich langzaam langs de haren bewegen. Nog opvallender zijn vaak de eitjes (neten). De vrouwtjes kitten deze stevig vast aan de haarschachten van de gastheer^[6]. In tegenstelling tot normale huidschilfers kunnen neten niet zomaar uit de vacht worden geblazen of geborsteld, omdat ze vastgeplakt zitten.

Differentiële diagnose: Welke parasiet is het nu?

Om je te helpen bij het identificeren, volgt hier een korte checklist voor het onderscheiden van parasieten in de vacht van hond en kat:

• Springt het weg als je de vacht scheidt? Hoogstwaarschijnlijk een vlo.
• Zit het vast in de huid en laat het zich niet afvegen? Een teek.
• Ziet het eruit als schilfers, maar beweegt het? Vachtmijten (Cheyletiella).
• Zijn het kleine, fel oranje puntjes op de poten? Larven van de herfstmijt.
• Zijn het gelige, platte beestjes met een brede kop en vastgeplakte witte eitjes aan de haren? Bijtende luizen.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Middelen voor de behandeling van de omgeving vind je onder Middelen tegen vlooien in huis.

Conclusie

De nauwkeurige identificatie van parasieten in de vacht bij hond en kat is de eerste en belangrijkste stap om je huisdier verlichting te bieden. Of het nu gaat om de rode vlooienpoep op een vochtig doekje, de vastgezogen teek, de wandelende huidschilfers van de vachtmijt of de vastgeplakte neten van bijtende luizen – met een waakzaam oog en de juiste kennis kun je snel reageren. Controleer de vacht van je dier regelmatig, vooral na wandelingen in de natuur of bij contact met soortgenoten. De behandeling van het dier zelf hoort in handen van je dierenarts te liggen. Bij vlooien moet je bovendien ligplaatsen, dekens en tapijten grondig reinigen, want daar ontwikkelen eitjes en larven zich.

Gebruik biociden voorzichtig. Lees vóór gebruik altijd het etiket en de productinformatie.