Marters in Duitsland: Steenmarters en boommarters, levenswijze en levensduur

Bonkende geluiden op zolder, doorgebeten bougiekabels in de auto of een geplunderd kippenhok – als we in Duitsland over een "marter" spreken, bedoelen we bijna altijd de steenmarter. Maar hij is niet de enige vertegenwoordiger van zijn familie in onze regio. Zijn naaste verwant, de boommarter, leeft teruggetrokken in onze bossen. Als je je afvraagt welk dier er precies 's nachts rond je huis sluipt, hoe oud deze fascinerende roofdieren worden en hoe hun levenswijze eruitziet, dan ben je hier aan het juiste adres. We werpen een gedetailleerde blik op de biologie, de levensduur en de cruciale verschillen tussen de twee inheemse martersoorten.

Steenmarter vs. boommarter: De belangrijkste verschillen

Hoewel beide tot de familie van de marterachtigen (Martes) behoren, zijn ze goed te onderscheiden op basis van anatomische kenmerken en hun voorkeursleefgebied. Omdat de steenmarter (Martes foina) een typische cultuurvolger is, is dit de soort waarmee je in woongebieden bijna uitsluitend in contact komt^[1]. De boommarter (Martes martes) vermijdt menselijke nederzettingen en blijft in loof- en gemengde bossen^[2].

Optische kenmerken in directe vergelijking

Als je een marter ziet of op een wildcamera opneemt, let dan op de volgende details:

• De keelvlek: Bij de steenmarter is deze wit, naar beneden toe gevorkt en reikt vaak tot aan de binnenkant van de voorpoten. Bij de boommarter is de vlek goudgeel tot crèmekleurig en aan de onderkant afgerond^[1][2].
• De neus: De neusspiegel van de steenmarter is licht (vleeskleurig), terwijl de boommarter een donkere tot zwarte neus heeft.
• De poten: De voetzolen van de boommarter zijn sterk behaard, wat hem helpt bij het klimmen in bomen. De zolen van de steenmarter zijn daarentegen bijna kaal.
• Kopvorm en ogen: De kop van de boommarter lijkt aan de zijkant iets afgeplat, de ogen zitten dichter bij de snuit. De kop van de steenmarter is eerder driehoekig, de ogen zitten dichter bij de oren.

Levenswijze en territoriumgedrag

Beide martersoorten zijn schemer- en nachtactief. Buiten de paartijd leven ze als solitaire dieren en verdedigen ze hun territorium agressief tegen soortgenoten van hetzelfde geslacht^[1]. Ze markeren hun territoria regelmatig met het secreet uit hun pregenitale klier evenals met uitwerpselen en urine.

Territoriumgroottes in vergelijking

De grootte van het territorium hangt sterk af van het voedselaanbod en het jaargetijde. Bij de steenmarter varieert dit van ongeveer 12 tot 210 hectare; in de winter zijn de territoria kleiner dan in de zomer. Mannetjes (rammelaars) hebben daarbij altijd grotere territoria dan vrouwtjes (moeren) en breiden deze vooral in het voorjaar verder uit.

Voeding: Alleseters met speciaal gereedschap

Marters zijn voedselopportunisten. Hun dieet verandert afhankelijk van het jaargetijde en het leefgebied. In de zomer en herfst eten ze grote hoeveelheden plantaardig voedsel zoals appels, peren en bessen. Het dierlijke voedsel bestaat voornamelijk uit kleine zoogdieren (woelmuizen, ratten), vogels, insecten en regenwormen^[1].

Een anatomische bijzonderheid van de steenmarter komt naar voren bij het stelen van eieren: in de kaak bevindt zich een vergrendelingsmechanisme dat het hem mogelijk maakt om de onderkaak tot 90 graden ten opzichte van de bovenkaak te kantelen. Hierdoor kan hij probleemloos grote eieren dwars in zijn bek vervoeren. Vind je op zolder eierschalen die dwars zijn opengebeten en een bijna vierkante opening met tandafdrukken vertonen, dan is dit een duidelijke aanwijzing voor een steenmarter.

Voortplanting: Het fenomeen van de kiemrust

De levenscyclus van marters vertoont een fascinerende biologische aanpassing: de zogenaamde kiemrust (embryonale diapauze). De paartijd (bronst) vindt plaats in de hoogzomer, meestal in juli en augustus. Na de bevruchting nestelt de eicel zich echter niet direct in, maar treedt er een ontwikkelingspauze op die tot februari van het volgende jaar duurt^[1].

Hierdoor wordt de schijnbare draagtijd verlengd tot 245 à 290 dagen. De eigenlijke embryonale ontwikkeling duurt echter slechts ongeveer een maand. In maart of april brengt het vrouwtje dan meestal drie tot vier blinde en naakte jongen ter wereld. Pas na 34 tot 38 dagen openen ze hun ogen. Vanaf de vierde maand worden de jonge marters steeds zelfstandiger en trekken ze in de nazomer of herfst weg om eigen territoria te zoeken.

Levensduur: hoe oud worden marters?

De levensduur van steenmarters en boommarters verschilt in het wild nauwelijks, maar wordt sterk beïnvloed door omgevingsfactoren, territoriumgevechten en het verkeer.

• In het wild: De gemiddelde levensverwachting van een steenmarter ligt op ongeveer 3 jaar. Veel dieren sterven al voordat ze geslachtsrijp zijn (wat na 15 tot 27 maanden gebeurt). Als ze de eerste kritieke jaren overleven, kunnen ze in de natuur een maximale leeftijd van 8 tot 10 jaar bereiken^[1]. Boommarters kunnen theoretisch tot 16 jaar oud worden, maar sterven in het wild meestal ook voor hun tiende levensjaar^[2].
• In gevangenschap: Zonder natuurlijke vijanden, voedselgebrek en verkeer kunnen marters in menselijke zorg aanzienlijk ouder worden^[1].

De steenmarter als "automarter"

Een fenomeen dat uitsluitend de steenmarter betreft en in 1978 voor het eerst in Zwitserland werd gedocumenteerd, is het doorknagen van autokabels. In tegenstelling tot eerdere aannames bijten marters niet in de kabels vanwege een tekort aan voedingsstoffen of door de geur van warm rubber. De hoofdoorzaak is agressief territoriumgedrag.

Motorruimtes dienen voor de dieren als droge, warme schuilplaatsen. Als een auto die eerder in het territorium van een andere marter stond (en door deze is gemarkeerd), in het territorium van een nieuwe marter parkeert, ruikt deze de rivaal. Deze geur provoceert de territoriumbezitter extreem, wat leidt tot agressief bijtgedrag waarbij zachte onderdelen zoals koelslangen en ontstekingskabels worden vernield. Dit verklaart ook waarom de meeste marterschade in het voorjaar optreedt: in deze tijd breiden de mannetjes hun territoria uit voor de komende paartijd en zijn ze bijzonder agressief.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Een overzicht van passende producten vind je onder Middelen tegen marters.

Conclusie

Marters zijn zeer intelligente en aanpasbare roofdieren. Terwijl de boommarter een schuwe bewoner van onze bossen blijft, heeft de steenmarter zich perfect aangepast aan het leven in onze directe omgeving. Met een potentiële levensduur van maximaal 10 jaar in de natuur en hun fascinerende voortplantingsbiologie inclusief embryonale diapauze, vormen ze een boeiend onderdeel van de inheemse fauna. Wanneer er conflicten ontstaan bij huis of auto, is kennis over hun leefwijze de beste manier om het probleem diervriendelijk en legaal op te lossen – bijvoorbeeld door mechanische wering en het vakkundig afsluiten van toegangsgaten buiten de opfoktijd. Hoe dat concreet in zijn werk gaat, lees je in de gids Marters uit huis en van zolder verjagen.

Gebruik biociden voorzichtig. Lees vóór gebruik altijd het etiket en de productinformatie.