Wespensteken: wat te doen als de wesp heeft gestoken?

Hoe gevaarlijk kunnen wespen worden?

In de zomermaanden zijn wespen bijzonder actief. Het is dan ook nauwelijks te voorkomen dat wij mensen vaker dan gewenst in contact komen met deze bedrijvige insecten. En dat kan behoorlijk gevaarlijk zijn. Als een wesp per ongeluk wordt ingeslikt en steekt, is haast geboden en is een directe gang naar het ziekenhuis onvermijdelijk. Ook mensen met een allergie moeten in de buurt van wespen voorzichtig zijn: als ze gestoken worden, kan dit door een allergische reactie van het lichaam slecht aflopen. Maar welke symptomen treden op en hoe kan een aanval door deze vaak zeer opdringerige insecten worden voorkomen?

Wat zijn wespen?

Wespen (Vespinae) behoren, net als hoornaars, tot de onderfamilie van de plooivleugelwespen. Ze behoren tot de sociale insecten en leven met honderden en soms zelfs duizenden in een gezamenlijk nest. Wereldwijd bestaan er 61 soorten. In Duitsland zijn er vanwege hun opdringerige gedrag vooral twee soorten algemeen bekend. Het gaat om de gewone wesp (Vespula vulgaris) en de Duitse wesp (Vespula germanica), die iets agressiever kan reageren dan de eerstgenoemde soort.

Uiterlijk

Vanwege hun identieke zwart-geel gestreepte kleurpatroon zijn de twee wespsoorten niet zo eenvoudig van elkaar te onderscheiden. Ze zijn alleen te identificeren aan hun verschillende tekening op de kop. Bij de gewone wesp bevindt zich op die plek een brede zwarte streep en bij de Duitse wesp drie zwarte stippen in een driehoeksvorm. Ook qua grootte verschillen de insecten niet van elkaar. Zo bereiken de werksters van een wespennest een grootte van circa 16 millimeter. De mannelijke darren worden tot 17 millimeter en de koningin ongeveer 20 millimeter lang.

Leefgebied en voorkomen

Lange tijd waren plooivleugelwespen vooral inheems in Europa, Azië en Noord-Amerika. Inmiddels hebben de dieren zich echter ook verspreid naar landen als Nieuw-Zeeland, Zuid-Amerika en Australië.

Wespen zijn vooral op weilanden en in bossen aan te treffen. Daar bouwen ze hun nesten in beschutte boomholtes of holtes in de grond. Als ze in de buurt van mensen komen, geven de insecten de voorkeur aan onder andere rolluikkasten, zolders, tuinhuisjes of schuurtjes en leegstaande vogelhuisjes als nestplaats. Wespennesten zijn aan de onderkant geopend en worden door de insecten slechts één jaar gebruikt.

Voortplanting

In het voorjaar ontwaakt de reeds in het najaar bevruchte jonge koningin uit haar winterslaap en gaat ze op zoek naar een geschikte nestgelegenheid. Zodra ze die heeft gevonden, begint ze direct met het bouwen van het nest en het daaropvolgende leggen van eitjes. Kort daarna komen de kleine larven uit, die uitsluitend bestaan uit onvruchtbare werksters. In augustus is het moment aangebroken dat ook mannelijke darren en jonge koninginnen uit de eitjes komen. De populatie in een wespennest heeft dan haar hoogtepunt bereikt.

Vanwege de heersende klimatologische omstandigheden sterft de koningin in de late herfst. Ook het gehele wespenvolk valt daarna uiteen. In deze periode worden de dieren bijzonder lastig voor de mens. Want ook de werksters, die zich voorheen voedden met de zoete afscheidingen van de larven, gaan nu op zoek naar voedsel. Maar ook voor hen is geen lang leven meer weggelegd. Want bij de eerste koude-inval sterven ook de ijverige werksters van een wespenvolk. Alleen de in de nazomer uitgekomen jonge koninginnen paren en zoeken vervolgens een plek om te overwinteren.

Wespenangel en wespengif: wat gebeurt er bij een steek

Alleen vrouwelijke wespen kunnen steken, dus werksters en koninginnen. De angel is een omgevormd legapparaat aan het einde van het achterlijf; de mannetjes (darren) hebben deze daarom niet. In vergelijking met de honingbij zijn de weerhaken aan de wespenangel aanzienlijk kleiner. De wesp kan de angel daarom meestal weer terugtrekken en ook meerdere keren steken. Een angel die in de huid achterblijft, is in de regel afkomstig van een bij.

Wespengif is een mengsel van eiwitten (waaronder enzymen), peptiden en biogene aminen. Tot de bestanddelen behoren onder andere histamine en acetylcholine, die de brandende pijn, de roodheid en de jeuk op de plek van de steek mede veroorzaken. De eiwitten in het gif zijn vooral verantwoordelijk voor allergische reacties.

Wanneer is een wespensteek gevaarlijk?

Voor gezonde mensen zonder allergie is een enkele steek in de regel ongevaarlijk, ook al doet het flink pijn en kan de plek enkele dagen gezwollen zijn. Ernstig wordt het in drie gevallen:

• Insectengifallergie: Huiduitslag over het hele lichaam, kortademigheid, duizeligheid, misselijkheid of hartkloppingen kort na de steek zijn een noodgeval.
• Steek in mond of keel: De zwelling kan de luchtwegen vernauwen, bijvoorbeeld wanneer een wesp met een drankje is ingeslikt.
• Zeer veel steken: Wordt men door veel wespen tegelijk gestoken, dan kan de hoeveelheid gif ook zonder allergie de bloedsomloop belasten.

In al deze gevallen geldt: direct het alarmnummer 112 bellen. Bij een steek in de mond helpen ijsjes eten en koude kompressen om de hals tot de hulpdiensten arriveren. Wie weet dat hij allergisch is en een noodset heeft, gebruikt deze volgens medisch voorschrift en belt daarna eveneens het alarmnummer. Wat te doen als een hond of kat is gestoken, staat in de gids Hond of kat door wesp gestoken.

Wespensteek behandelen – deze eerstehulpmaatregelen verzachten de pijn!

Bij een gezond persoon veroorzaakt een wespensteek in de meeste gevallen ongevaarlijke reacties. Symptomen zoals jeuk, pijn op de plek van de steek evenals zwellingen en roodheid in hetzelfde gebied zijn geen zeldzaamheid. In de meeste gevallen zijn de naweeën van de wespensteek echter na een dag alweer verdwenen. De volgende eerstehulpmaatregelen helpen voorkomen dat de huid gaat ontsteken:

1. Als eerste moet worden gecontroleerd of er een angel in de huid zit. Wespen verliezen hun angel normaal gesproken niet; zit er toch een in de huid, dan is deze meestal afkomstig van een bij. Deze moet dan met de vingernagel of een kaart opzij worden weggeschraapt, zodat het gifzakje niet wordt leeggedrukt. Vervolgens wordt de huid rondom de plek van de steek gedesinfecteerd. Wassen met water en zeep is hiervoor volkomen voldoende.

2. Nu is het zaak: koelen en nog eens koelen. Koude kompressen laten de zwelling sneller afnemen.

3. Bij pijn kan deze door inname van vrij verkrijgbare pijnstillers worden verzacht.

Als de plek van de steek jeukt, moet krabben absoluut worden vermeden . Anders zou er een infectie kunnen ontstaan. Ook oma's "azijnkompressen" helpen niet bij een wespensteek. Dit oude huismiddeltje werkt hier eerder averechts en zou eveneens een infectie kunnen veroorzaken.

Treden er geen verdere symptomen op, dan is een wespensteek de dag erna alweer vergeten. Komen er echter ook op andere lichaamsdelen opvallende roodheid en zwellingen voor, dan is er bij de betrokkene in de regel sprake van een insectenallergie. Nu moet er snel worden gehandeld!

Wespensteek – wanneer naar de dokter om erger te voorkomen?

Bij sommige mensen kan de steek van een wesp, hoornaar of bij een gevaarlijke allergische reactie uitlokken. Zo komen er steeds weer sterfgevallen voor die voorkomen hadden kunnen worden als de betrokkenen van hun allergie hadden geweten en daardoor sneller hadden gehandeld. Veel mensen weten namelijk helemaal niet dat ze allergisch zijn en dat hun lichaam dienovereenkomstig op het gif van de insecten reageert.

Daarom is het raadzaam om voor het begin van het wespenseizoen een zogenaamde allergoloog te bezoeken. Deze specialist kan aan de hand van een allergietest vaststellen of er sprake is van een insectenallergie. Mensen die een positief resultaat krijgen, moeten vanaf die dag een noodset bestaande uit corticosteroïden, een adrenaline-auto-injector en vloeibare antihistaminica bij zich dragen. Deze medicijnen zijn op recept verkrijgbaar en kunnen levens redden!
Een insectenallergie kan op elke leeftijd optreden. De waarschijnlijkheid dat het menselijk lichaam op het gif van de insecten met ernstige lichamelijke reacties reageert, is op latere leeftijd echter groter dan op jonge leeftijd.

Wespensteekallergie – symptomen waar niet mee te spotten valt!

Allergische reacties treden al kort na de wespensteek op en kunnen bij ieder mens anders verlopen. Sommige mensen met een allergie reageren op het gif enkel met huiduitslag op de plek van de steek evenals lichte duizeligheid en misselijkheid. Personen wiens lichaam sterk op het insectengif reageert, moeten rekening houden met ernstige reacties. De volgende symptomen van overgevoeligheid zijn dan al kort na de wespensteek merkbaar:

• Extreme jeuk evenals rode zwellingen op diverse huiddelen of zelfs verspreid over het hele lichaam.
• Sterke circulatieproblemen zoals duizeligheid, zwakte tot aan sufheid toe.
• Optredende misselijkheid en braken.
• Ademnood tot aan een verstikkingsgevoel.
• Acuut optredende angstgevoelens en hartkloppingen.

Treden deze symptomen op, dan moet direct het noodnummer 112 worden gebeld, want een ernstige allergische reactie (anafylactische shock) kan zich binnen enkele minuten ontwikkelen.

Wespen – hoe kan een steek worden voorkomen?

Wespen gebruiken hun angel alleen als ze zich bedreigd voelen. Verder zijn ze eigenlijk niet in mensen geïnteresseerd. Juist daarom kan het risico om door een wesp gestoken te worden door diverse voorzorgsmaatregelen tot een minimum worden beperkt. De volgende gedragsregels voorkomen wespensteken:

1. Zijn er wespen in de buurt, dan zijn rustige bewegingen het allerbelangrijkste.
2. Is er een wesp op je gaan zitten: vooral niet slaan, maar het dier afschudden!
3. Heeft een wesp de weg naar binnen gevonden, dan is het zinvol om het raam zo ver mogelijk te openen, zodat het dier, aangetrokken door het zonlicht, zo snel mogelijk weer naar buiten vindt.
4. Vanwege het feit dat wespen door zoete en zoute etenswaren worden aangetrokken, is bij het eten in de buitenlucht voorzichtigheid geboden.
5. Drinken uit flessen en blikjes kan gevaarlijk zijn. Heeft een wesp zich, aangetrokken door de zoete geur, naar binnen gewaagd en wordt deze niet opgemerkt, dan kan het bij een flinke slok voor de mens hachelijk worden. Steekt de wesp dan, dan bestaat er verstikkingsgevaar! Het gebruik van rietjes of het afdekken van glazen minimaliseert het risico om een wesp in te slikken.
6. Plakkerige handen en gezichtszones rond de mond trekken eveneens wespen aan. Daarom moet erop worden gelet dat de genoemde lichaamsdelen na het eten worden gewassen. Dit geldt vooral voor kinderen!
7. Ogen open bij het tuinieren! Want in de wespentijd zijn de dieren bijna overal aan te treffen. Ze zitten op bloemen, voeden zich met rijp fruit en kruipen over de grond.
8. Sterk geurende parfums, zonnebrandcrèmes, bodylotions en haarsprays trekken wespen aan. Daarom is het zinvol om in de zomer lichtere cosmetische producten te gebruiken. Let op: Ook zweetgeur trekt wespen aan.!
9. Wespen, hoornaars of bijen mogen nooit worden aangeblazen ! Het koolstofdioxide in de menselijke adem maakt de dieren alleen maar onnodig agressief.

Wat helpt echt tegen wespen?

Volgens § 39 lid 1 van de Duitse federale natuurbeschermingswet (BNatSchG) is het verboden om in het wild levende dieren zonder gegronde reden te doden. Daarom moeten bij het verjagen van wespen uitsluitend methoden worden gebruikt die het insect geen schade toebrengen. Want wespen hebben een belangrijk nut voor het ecosysteem: ze eten schadelijke insecten, bestuiven planten en zijn een belangrijke voedselbron voor zangvogels en kleine zoogdieren. Daarom is het zinvoller om nestbouw al vooraf te voorkomen of de dieren te tolereren. Mocht dit niet mogelijk zijn, bijvoorbeeld omdat de wespen te dicht bij het huis nestelen, dan kunnen enkele maatregelen een samenleven mogelijk maken.

1. Nestbouw voorkomen

In het voorjaar, voordat de wespenkoningin op zoek gaat naar een nieuwe nestgelegenheid, moeten de volgende zaken geregeld zijn:

• Opening in de gevel, op het dak of bij rolluikkasten moeten worden afgesloten. Ook invliegopeningen bij tuinhuisjes en schuurtjes moeten worden gerepareerd, zodat de dieren geen kans krijgen om plekken zoals deze te gebruiken voor nestbouw.
• Mogelijke nestplaatsen zoals boomholtes moeten met behulp van horrengaas worden beveiligd.
• Dicht struikgewas nabij de grond terugsnoeien.
• Vogelnestkastjes worden door wespen ook graag als potentieel nest gebruikt en moeten daarom in de gaten worden gehouden.
• Tuinmeubels controleren.

2. Etherische oliën

Het is bewezen dat wespen allergisch reageren op intense geuren. Citronella, kruidnagel, lavendel en tea tree olie behoren tot de meest effectieve aroma's. Vul hiervoor een geurbakje met leidingwater en voeg een paar druppels van de sterke olie toe. De bakjes moeten vervolgens op veelbezochte plekken zoals onder andere op het terras of het balkon worden geplaatst.

3. Insectensprays

Let er bij de aankoop absoluut op dat middelen zoals deze vrij van chemicaliën zijn! Want het kan ook anders: insectvriendelijke sprays houden de wespen en ander ongedierte op afstand met behulp van ingrediënten zoals geraniol . Het goede nieuws: de dieren lopen geen schade op, maar worden toch vanwege de voor hen onaangename geur op lange termijn verjaagd. Schadelijke permethrine, dat bekend staat als zenuwgif, wordt in producten zoals deze niet gebruikt.

Deze huismiddeltjes verjagen wespen!

Tips en trucs over hoe wespen het beste verjaagd kunnen worden, circuleren er nogal wat op het wereldwijde web. Veel daarvan werken helaas niet, maar zijn slechts overgeleverde wijsheden uit lang vervlogen tijden. Zo blijkt het verbranden van koffiepoeder niet effectief te zijn. Ook het gebruik van levendvallen, die paradoxaal genoeg in de handel verkrijgbaar zijn, is verboden! Dit is niet verwonderlijk, aangezien de dieren bij bestrijdingsmaatregelen zoals deze een pijnlijke dood sterven. Sommige middelen verjagen de insecten echter snel en effectief. En dat zonder de wespen ook maar een haar te krenken.

Besproeien met verneveld water

Deze methode behoort tot de meest diervriendelijke en effectieve maatregelen überhaupt. Komen de dieren in een vernevelde, zelfgemaakte motregen terecht, dan denken ze dat het regent en gaan ze op weg terug naar hun nest. Alles wat je hiervoor aan hulpmiddelen nodig hebt, is een schone spuitfles en leidingwater.

Afleidingsmanoeuvres

Afleidingsvoeders werken ook en zijn bovendien volkomen ongevaarlijk voor het dier. Plaats hiervoor een beetje zoet fruit, zoals bijvoorbeeld gesneden peren, pruimen of gegiste druiven op een afstand van circa tien meter van de gekozen verblijfplaats. De wespen worden door de geur aangetrokken en vallen daardoor minder snel de rijk gedekte eettafel aan.

Eten en drinken altijd afdekken

Het is zinvol om glazen met zoete inhoud na gebruik direct weer af te sluiten. Ook vleeswaren- en vleesschotels, salades en drinkglazen moeten altijd worden afgedekt . Als het eten voorbij is, is het raadzaam om alle etenswaren weer op te bergen en de tafel schoon te maken. Alleen zo komen er zo min mogelijk verleidelijke geurstoffen in de lucht, die wespen aantrekken als motten op het licht.

Bronnen & links

• https://www.wespendienst.de/wespen.htm
• https://www.medizinfuchs.de/ratgeber/wespenstich-tipps-schutz
• https://www.berlin.de/special/gesundheit-und-beauty/gesundheit/ratgeber/3158375-212-wespenstich-vorbeugen-und-behandeln.html
• Wikipedia: Vespinae (angel en gif)
• Wikipedia: Wespengif