Wat eten kakkerlakken en wat trekt ze aan? Alles over eten & goede doelen

Als je 's avonds het licht in de keuken aandoet en een plat, bruin insect onder de koelkast ziet rondscharrelen, zul je jezelf onvermijdelijk twee vragen stellen: waarom zijn ze hier? En waar voeden ze zich mee? Het antwoord op de vraag wat kakkerlakken eten en wat hen aantrekt, is de sleutel tot hun evolutionaire succes - en tegelijkertijd de belangrijkste hefboom om ze te bestrijden. Kakkerlakken (Blattodea) bestaan ​​al meer dan 300 miljoen jaar [1]. Hun overlevingsstrategie is gebaseerd op een extreem aanpassingsvermogen aan vrijwel elke voedselbron en een zeer gevoelige perceptie van de ideale microklimatologische omstandigheden. In dit artikel duiken we diep in de biologie van kakkerlakken, belichten we hun fascinerende symbiose met bacteriën die hen in staat stelt het schijnbaar onverteerbare te verteren, en leggen we uit waarom zelfs het schoonste huis, onder bepaalde omstandigheden, een onweerstaanbare aantrekkingskracht op deze insecten kan uitoefenen.

Het voedselspectrum: wat eten kakkerlakken eigenlijk?

Om te begrijpen waarom kakkerlakken zo succesvol zijn in menselijke woningen, moet je naar hun spijsverteringskanaal en dieet kijken. Kakkerlakken zijn allesetende detritivoren (eters van alles en afval). In hun natuurlijke, tropische habitat spelen ze een essentiële rol in het ecosysteem door dood plantaardig materiaal, schimmels en dierlijke resten af ​​te breken [2]. Dit gebrek aan specialisatie is hun grootste voordeel in stedelijke gebieden.

Van sterkte tot nylon: het extreme bereik

Synantropische (mensvolgende) kakkerlakken geven de voorkeur aan zacht, waterig voedsel dat rijk is aan zetmeel en suiker. Denk hierbij aan broodkruimels, meel, overgebleven zoete dranken en vetten. Maar wanneer deze primaire voedselbronnen opdrogen, komt de ware veerkracht van de dieren aan het licht. Het is bekend dat de Amerikaanse kakkerlak (Periplaneta americana) en de bruinbandkakkerlak (Supella longipalpa) materialen eten die volkomen waardeloos zijn voor andere dieren. Hun voedselspectrum omvat onder meer:

• Papier en karton: Vooral de zetmeelhoudende lijm in boekbanden of behangplaksel dient als bron van koolhydraten [3].
• Dierlijke producten: Leer, wol, huidschilfers en haar worden in het spijsverteringskanaal afgebroken dankzij speciale enzymen.
• Synthetische materialen: Bij extreem voedselgebrek is waargenomen dat bruinbandkakkerlakken zelfs nylon eten [4].
• Uitwerpselen en aas: Kakkerlakken eten uitwerpselen (coprofagie) en dode soortgenoten, die niet alleen dienen om voedsel te absorberen, maar ook om vitale micro-organismen voor hun darmflora op te nemen [1].

Soortspecifieke voorkeuren: niet elke kakkerlak eet hetzelfde

Hoewel alle kakkerlakken alleseters zijn, zijn er subtiele maar cruciale verschillen in hun voorkeuren die van het grootste belang zijn bij het lokaliseren en beheersen van een plaag.

De Duitse kakkerlak (Blattella germanica)

De meest voorkomende kakkerlak ter wereld heeft een sterke voorkeur voor menselijke voeding. Ze heeft absoluut vrije toegang tot water nodig. Zonder water sterft hij binnen een paar dagen, terwijl hij zonder vast voedsel wel een maand kan overleven. Daarom wordt hij vrijwel uitsluitend aangetroffen in keukens, bakkerijen, ziekenhuizen en sanitaire ruimtes, waar hij zich voedt met voedselresten, vetophopingen achter fornuizen en organisch afval [5].

De bruinbandkakkerlak (Supella longipalpa)

In tegenstelling tot de Duitse kakkerlak heeft de bruinbandkakkerlak aanzienlijk minder vocht nodig. Het geeft de voorkeur aan warme, droge habitats. Hun dieet is sterk gericht op zetmeelrijke materialen. Hij wordt vaak aangetroffen in woon- en slaapkamers, achter fotolijsten, in boeken of in elektrische apparaten, waar hij postzegellijm, behangplaksel en boekbanden eet [4].

De Australische kakkerlak (Periplaneta australasiae)

Deze soort wijkt duidelijk af van het typische kakkerlakkendieet: hij heeft een uitgesproken voorkeur voor plantaardig materiaal. In kassen, botanische tuinen of wintertuinen voedt hij zich het liefst met zachte bladeren, zaailingen en wortels van sierplanten. Hoewel hij geen minachting heeft voor zetmeelrijke stoffen, komt hij minder vaak voor als een pure keukenplaag [6].

Boskakkerlakken (Ectobius spp.) – hun ongevaarlijke verwanten

Het is belangrijk om het synantropische ongedierte te onderscheiden van de inheemse boskakkerlakken (bijvoorbeeld de amberkleurige boskakkerlak, Ectobius vittiventris). Boskakkerlakken voeden zich uitsluitend met ontbindend plantaardig materiaal, schimmels en afval op de bosbodem. Ze hebben geen affiniteit met menselijk voedsel. Als ze verdwalen in een appartement, kunnen ze daar geen geschikt voedsel vinden en sterven ze meestal binnen een of twee dagen door voedselgebrek en uitdroging [7].

Wat trekt kakkerlakken aan? De onzichtbare magneten

Eten is slechts een deel van het verhaal. Bewoners van extreem schone appartementen vragen zich vaak af waarom er nog steeds kakkerlakken zijn. Het antwoord ligt in de fysieke en chemische stimuli die als een magneet op kakkerlakken werken.

1. Water en microklimaat (de sterkste lokstof)

Voor de meeste kakkerlaksoorten is vocht de beperkende factor voor hun overleving. De Oosterse kakkerlak (Blatta Orientalis) heeft bijvoorbeeld een relatieve luchtvochtigheid van meer dan 60% nodig [8]. Druipende sifons onder gootstenen, condens op koudwaterleidingen, vochtige poetsdoeken of stilstaand water in bloempotten zijn sterkere lokstoffen dan een open stuk brood. Gecombineerd met warmte (bij voorkeur 25 °C tot 32 °C) ontstaat het perfecte microklimaat. Dit is de reden waarom de motoren van koelkasten, koffiemachines en vaatwassers zo vaak worden gekoloniseerd: ze zorgen voor warmte en vaak ook voor condensatie.

2. Thigmotaxis: de drang naar benauwdheid

Kakkerlakken zijn zeer thigmotactisch. Dit betekent dat ze actief fysiek contact zoeken met hun omgeving. Een schuilplaats is voor een kakkerlak alleen aantrekkelijk als hij met zijn rug (pronotum) en buik (sterniet) tegelijkertijd een oppervlak raakt [2]. Scheuren in voegen, afgebladderd behang, de opening tussen het keukenkastje en de muur of het golfkarton van dozen trekken op magische wijze kakkerlakken aan, omdat deze smalle ruimtes bescherming bieden tegen roofdieren en uitdroging.

3. Chemische communicatie: feromonen

Kakkerlakken trekken elkaar aan. Ze produceren zogenaamde aggregatieferomonen, die vrijkomen via uitwerpselen, speeksel en cuticulaire koolwaterstoffen (waslaag op de schaal). Bij de Duitse kakkerlak spelen vluchtige vetzuren zoals boterzuur een centrale rol [2]. Deze geuren duiden op soortgenoten: "Hier is een veilige, vochtige schuilplaats met toegang tot voedsel." Dit is de reden waarom kakkerlakken in dichte clusters (aggregaties) leven. Zelfs als een schuilplaats wordt schoongemaakt, kunnen achtergebleven feromoonsporen (vaak zichtbaar als peperachtige zwarte stippen) nieuwe kakkerlakken aantrekken.

Bovendien gebruiken ze seksferomonen over grotere afstanden. Vrouwelijke Amerikaanse kakkerlakken geven Periplanon-B vrij, terwijl Duitse kakkerlakken Blattellaquinone gebruiken om mannen feilloos door donkere kamers te laten navigeren [1].

Glucose-aversie: wanneer kakkerlakken het aas weigeren

Een fascinerend fenomeen op het gebied van kakkerlakkenvoedsel en aantrekkingskracht is de snelle evolutionaire aanpassing van de Duitse kakkerlak aan het voeren van aas. In de jaren negentig ontdekten ongediertebestrijders dat zeer effectieve gelbaits plotseling werden genegeerd. De oorzaak was niet resistentie tegen het insecticide zelf, maar eerder gedragsmatige resistentie tegen de lokstof.

De industrie gebruikte D-glucose (dextrose) als universele lokstof. Vanwege de sterke selectiedruk overleefden echter alleen kakkerlakken met een zeldzame genetische mutatie: bij deze dieren activeerde D-glucose niet de smaakreceptoren voor "zoet/voedzaam", maar stimuleerde eerder de receptoren voor "bitter/giftig" [1]. De kakkerlakken smaakten de suiker als extreem bitter en weigerden te eten. Deze zogenaamde glucose-aversie dwong de industrie om aasmatrices over te schakelen op andere suikers zoals fructose. Dit voorbeeld laat op indrukwekkende wijze zien hoe flexibel en aanpasbaar het voedingsgedrag van deze insecten is.

Preventie: hoe beroof je kakkerlakken van hun levensonderhoud?

Kennis van wat kakkerlakken eten en wat hen aantrekt, vormt de basis voor Integrated Pest Management (IPM). Omdat kakkerlakken bijna alles kunnen eten, is het niet voldoende om alleen het voor de hand liggende voedsel weg te leggen. Preventie moet holistisch zijn:

• Elimineer waterbronnen: repareer lekkende leidingen, laat gootstenen een nacht drogen en leeg de lekbakken van de koelkast en het koffiezetapparaat. Het onthouden van water is effectiever dan het onthouden van voedsel.
• Elimineer bronnen van microvoedsel: Maak regelmatig de ruimtes onder en achter keukenapparatuur schoon. Vetspatten op de zijwanden van de kachel zorgen voor wekenlang voedsel voor een kakkerlakkenpopulatie.
• Controleer de verpakking: Omdat kakkerlakken dol zijn op golfkarton (thigmotaxis) en de lijm opeten, moet voedsel worden bewaard in luchtdichte containers van hard plastic of glas. Kartonnen dozen uit supermarkten moeten onmiddellijk worden weggegooid, omdat ze vaak dienen als vehikel voor de introductie van oothecae (eicapsules) [3].
• Vernietig feromoonsporen: Als u kakkerlakuitwerpselen (kleine zwarte stippen) aantreft, moet dit gebied intensief worden gereinigd met ontvettings- en desinfectiemiddelen om de aggregatieferomonen te vernietigen die verdere dieren zouden aantrekken.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Conclusie

De vraag "Wat eten kakkerlakken?" kan bijna met “alles” worden beantwoord. Hun omnivoor levensstijl, gekoppeld aan de bacteriële symbiose in hun dikke lichamen, maakt hen tot meesters in het overleven. Maar hun echte zwakke punt is niet voedsel, maar eerder hun grote behoefte aan vocht, warmte en krappe schuilplaatsen. Als u begrijpt dat een druipende sifon of een warme koelkastmotor sterkere lokstoffen zijn dan een kruimel brood, kunt u preventieve maatregelen nemen. Als u toch een besmetting opmerkt, moet u snel handelen. Omdat kakkerlakken feromonen gebruiken om voortdurend nieuwe leden van hun soort aan te trekken en zich snel te vermenigvuldigen, is het inschakelen van een professionele ongediertebestrijder meestal de enige manier om de populatie definitief uit te roeien.