Iedereen die 's ochtends in de tuin staat en de verse hopen aarde op het gazon ontdekt, reageert vaak gefrustreerd. Maar achter de schermen op het aardoppervlak schuilt een fascinerend wezen dat vaak verkeerd wordt begrepen. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is de mol (Talpa europaea) geen herbivoor die op je moeizaam gecultiveerde wortels jaagt. In feite is hij een zeer gespecialiseerde jager met een enorme energiebehoefte. In deze uitgebreide gids leer je alles over het dieet van dit nuttige zoogdier, waarom het essentieel is voor het ecologisch evenwicht en hoe het in het geheim zijn prooi opspoort.
De belangrijkste zaken op een rij
- Puur carnivoor: Mollen eten geen planten, wortels of knollen [1].
- Hoofdvoedsel: Regenwormen vormen het grootste deel van het dieet, aangevuld met insectenlarven en kleine gewervelde dieren [3].
- Enorme honger: Een mol moet elke dag ongeveer 60% tot 100% van zijn eigen lichaamsgewicht eten [3].
- Opslagplaatsen: ze creëren opslagplaatsen voor verlamde regenwormen voor de winter [1].
- Gunstige status: ze vernietigen ongedierte zoals larven, draadwormen en slakken [4].
De mol: een jager, geen tuinman
Een van de hardnekkigste vooroordelen tegen de mol is dat hij aan wortels knabbelt. Uit wetenschappelijke studies blijkt echter duidelijk dat de Europese soort (Talpa europaea) strikt vleesetend is [1]. Terwijl sommige Amerikaanse molsoorten af en toe tot 20% plantaardig materiaal verbruiken, raakt ons inheemse nuttige insect geen enkele wortel aan [1]. Wanneer planten sterven in de buurt van molshopen, komt dat meestal doordat begraven wortels het contact met de grond verliezen of doordat veldmuizen de tunnels van de mol gebruiken.
Waarom de mol zoveel moet eten
Het metabolisme van de mol is een krachtig biologisch systeem. Door zijn constante graafactiviteit verbruikt hij enorme hoeveelheden energie. Een mol kan nauwelijks langer dan 10 tot 12 uur overleven zonder voedsel [6]. Er is waargenomen dat dieren in gevangenschap enorme hoeveelheden gewicht verliezen na een korte periode van vasten – in één geval 10 gram in minder dan 96 uur [6]. Eén dier consumeert ongeveer 30 kilogram voedsel per jaar [4]. Dit komt overeen met een enorme hoeveelheid insecten en wormen die het uit de grond filtert.
Let op: verwarringsgevaar!
Als je wortelen of bloembollen worden opgegeten, is de boosdoener beslist de veldmuis. De mol gebruikt dezelfde tunnels, maar jaagt alleen op insecten die de wortels zouden beschadigen.
Het menu in detail: Wat staat er op het menu?
De mol is niet kieskeurig, zolang het maar dierlijke eiwitten zijn. Zijn jachtgebied is zijn tunnelsysteem, dat fungeert als een gigantische valstrik. Alles wat in de gangen valt of tijdens het graven wordt ontdekt, wordt opgegeten.
1. De regenworm – het lievelingseten
Regenwormen (Lumbricidae) vormen de ruggengraat van het dieet. Ze bevatten veel eiwitten en zijn overvloedig aanwezig in gezonde grond. Interessant genoeg is de mol een strategische jager: hij bijt in de voorste segmenten van regenwormen om het zenuwcentrum te verlammen [1][3]. De worm blijft in leven, maar kan niet meer ontsnappen. Zo ontstaan de beroemde voorraadkasten, waarin honderden verlamde wormen worden opgeslagen voor tijden dat er weinig voedsel is [3].
2. Insectenlarven en kevers
De mol is een zegen voor tuiniers omdat hij veel gevreesde plagen vernietigt. Deze omvatten:
- Engerlingen: De larven van mei- en junikevers.
- Rraadwormen: de larven van klikkevers die anders aardappelen beschadigen.
- Slangenlarven (Tipula): Deze voeden zich vaak met graswortels.
- Grondkevers en hun larven: Een eiwitrijke snack tussen de maaltijden door [4].
3. Kleine gewervelde dieren en exoten
Af en toe toont de mol zijn roofzuchtige kant tegenover grotere dieren. Er is gemeld dat hij kikkers, hagedissen of zelfs jonge muizen eet als ze zijn holen binnendringen [1]. Ook slakken en duizendpoten worden niet genegeerd. In laboratoriumstudies accepteerden mollen zelfs varkensharten en eendagskuikens als vervangend voedsel, wat hun aanpassingsvermogen als carnivoren benadrukte [6].
Jachtstrategieën: hoe vindt de mol zijn voedsel?
Omdat de mol bijna blind is (hij neemt alleen verschillen in licht en donker waar [5]), vertrouwt hij op zijn andere zintuigen. Zijn snuit is uitgerust met duizenden zeer gevoelige tastorganen, de zogenaamde Bucket-orgels [13].
Pro tip: bodemkwaliteit detecteren
Een mol in de tuin is een compliment voor je bodem! Hij vestigt zich alleen daar waar de bodemfauna rijk is en de bodem gezond is. Veel molshopen duiden op een hoog aantal regenwormen [2].
Naast zijn tastzin beschikt de mol over een uitstekend gehoor en een scherp reukvermogen. Hij kan trillingen in de bodem waarnemen, veroorzaakt door de beweging van wormen of insecten. Hij patrouilleert regelmatig in zijn tunnelsysteem om prooien op te vangen die erin zijn gevallen [13]. In natte gebieden of bij overstromingen blijkt hij ook een bekwame zwemmer te zijn om nieuwe jachtgebieden te ontsluiten [5].
Seizoensverschillen in het menu
De beschikbaarheid van voedsel verandert met de seizoenen. In het voorjaar en de herfst, als de grond vochtig is, leven regenwormen in de bovenste lagen van de grond. Dit is het tijdstip waarop de mol zijn piekactiviteit heeft [2]. In de droge zomer of diepe winter trekken de wormen zich terug naar diepere lagen. De mol volgt hen en graaft vervolgens diepere jachttunnels, die vaak ruim onder de vorstgrens liggen [1].
Veelgestelde vragen (FAQ)
Eten mollen wortels of wortelen?
Nee, moedervlekken zijn puur vleesetend. Ze voeden zich met wormen en insecten. Schade aan de wortels wordt meestal veroorzaakt door veldmuizen.
Hoeveel eet een mol per dag?
Een mol moet elke dag ongeveer 60% tot 100% van zijn lichaamsgewicht eten om aan zijn hoge energiebehoefte te voldoen.
Drinken mollen ook water?
Ja, moedervlekken drinken water. In gevangenschap werd een dagelijkse behoefte van ongeveer 2,3 ml gemeten. In de natuur likken ze vaak dauw van bladeren.
Wat gebeurt er als een mol niets te eten kan vinden?
Vanwege de extreem snelle stofwisseling zal een mol na ongeveer 10 tot 12 uur zonder voedsel verhongeren.
Eten mollen ook slakken?
Ja, slakken maken ook deel uit van het dieet van de mol en worden regelmatig gegeten.
Conclusie
De mol is een fascinerende bewoner van onze tuinen die veel meer goed dan kwaad doet. Als onvermoeibare jager op ongedierte zoals larven en draadwormen beschermt het indirect onze planten tegen schade veroorzaakt door voeding. Zijn dieet, dat voornamelijk uit regenwormen bestaat, dwingt hem om de grond voortdurend los te maken en te beluchten. Als je de mol ziet voor wat hij is: een drukke carnivoor en indicator van een gezond ecosysteem, kun je de heuvels in de tuin misschien met wat meer gelijkmoedigheid bekijken. Laten we deze kleine jager beschermen, want hij is een van de meest effectieve biologische ongediertebestrijders die we hebben.
Bronnenlijst
- Lund, M. (1976): CONTROLE VAN DE EUROPESE MOL, Talpa europaea. Deens laboratorium voor ongediertebesmetting.
- du Bois, T.M.E. (2013): Molehill Mayhem: een literatuuroverzicht over de activiteit in Talpa europaea. Universiteit Utrecht.
- Plass, J. (2008): De Euraziatische mol Talpa europaea. Biologiecentrum Linz.
- Natuurbeschermingsvereniging Oostenrijk (2020): Dier van het jaar 2020: Europese mol.
- Johannesson-Groß, K. (1985): De mol als bewoner van rivierweiden. Natuurbehoud in Noord-Hessen.
- Mühlbauer, S. & Witte, G.R. (1978): Bijdragen aan het houden van moedervlekken in kooien. Universiteit van Kassel.
