Elk jaar in de nazomer en herfst herhaalt hetzelfde spektakel zich: plotseling verschijnen ze schijnbaar uit het niets. Ze zitten op de zonovergoten gevels van huizen, kruipen door open ramen, verzamelen zich in rolluikkasten en bevolken onze tomatenplanten. We hebben het over stinkwantsen, in de volksmond vaak eenvoudigweg stinkwantsen genoemd. Vooral invasieve soorten zoals de gemarmerde stinkwants (Halyomorpha halys) en de groene rijstwants (Nezara viridula) vallen op door hun massale voorkomen [1]. Maar dit fenomeen roept onvermijdelijk één vraag op: Wat trekt stinkwantsen aan? Waarom kiezen ze onze tuin of onze woonkamer als hun doellocatie?
Het antwoord op deze vraag is complexer dan het op het eerste gezicht lijkt. Stinkwantsen worden niet aangetrokken door één enkele factor, maar door een combinatie van voedselbeschikbaarheid, klimatologische omstandigheden, visuele stimuli en zeer specifieke chemische signalen. Als u de mechanismen begrijpt die deze insecten bestrijden, kunt u gerichte maatregelen nemen om uw huis en tuin onaantrekkelijk te maken voor ongenode gasten.
Het belangrijkste op een rij: wat trekt stinkwantsen aan?
- Voedselbronnen: rijpende vruchten, groenten (vooral tomaten, paprika's, bonen) en sierbomen trekken op magische wijze de polyfage insecten aan.
- Warmte en bescherming: In de herfst trekken zonovergoten gevels en warme, droge interieurs insecten aan om te overwinteren.
- Aggregatieferomonen: als een insect een goede plek heeft gevonden om te leven, gebruikt hij chemische boodschappers om honderden soortgenoten aan te trekken.
- Optische stimuli: Kunstlichtbronnen 's nachts en bepaalde donkere contrasten (bijvoorbeeld zwarte oppervlakken) hebben een sterke aantrekkingskracht.
- Klimaatverandering: Stedelijke hitte-eilanden trekken vooral warmteminnende soorten aan, zoals de groene rijstwants.
Het menu: welke planten op magische wijze stinkwantsen aantrekken
De belangrijkste oorzaak van de aanwezigheid van stinkwantsen in de lente en zomer is simpelweg honger. Bedwantsen zijn zogenaamde fytofage (plantenetende) insecten. Ze hebben doordringende zuigende monddelen waarmee ze plantenweefsel doorboren om het voedzame plantensap, celvloeistoffen en vooral de voedingsstoffen uit rijpende zaden en vruchten op te zuigen [2].
De extreme polyfagie van de gemarmerde stinkwants
Een van de belangrijkste redenen waarom de gemarmerde stinkwants (Halyomorpha halys) zo alomtegenwoordig is, is zijn enorme aanpassingsvermogen aan verschillende voedselbronnen. Het wordt als extreem polyfaag beschouwd. Dit betekent dat hij niet gespecialiseerd is in een bepaalde plantenfamilie, maar zich aangetrokken voelt tot een zeer breed scala aan waardplanten. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de soort zich voedt met meer dan 200 verschillende wilde en gewassoorten [3].
Hij wordt vooral aangetrokken door planten die momenteel fruit of zaden produceren. In de agrarische en particuliere sector omvatten deze voornamelijk:
- Fruitbomen: Appels, peren, perziken, kersen en nectarines. Het hoge suikergehalte en de dunne schil van veel moderne variëteiten maken ze tot een ideaal doelwit [4].
- Bessenfruit: Bramen, frambozen en bosbessen.
- Groenten en landbouw: Suikermaïs, sojabonen, bruine bonen en tomaten.
- Sierbomen: De klokjesboom (Paulownia tomentosa), trompetboom (Catalpa bignonioides), esdoorn, es en vlinderia (Buddleja davidii) hebben een sterke aantrekkingskracht [5].
Voorkeuren voor groene rijstbugs
De groene rijstwants (Nezara viridula) wordt ook aangetrokken door specifieke planten in onze tuinen. Hij vertoont een duidelijke voorkeur voor peulvruchten, maar wordt ook sterk aangetrokken door nachtschade en komkommerachtigen. Als je paprika's, tomaten, courgettes, aubergines of komkommers kweekt, creëer je onbedoeld een land van melk en honing dat dit soort insecten over grote afstanden aantrekt [6]. Ook kruidachtige sierplanten zoals zonnebloemen, kaasjeskruid en hibiscus zijn erg populair.
Waarom rijpend fruit?
Stankwantsen worden niet alleen aangetrokken door de plant zelf, maar ook door het ontwikkelingsstadium. Oudere nimfen en volwassenen geven de voorkeur aan rijpende zaden en vruchten omdat deze de hoogste concentratie voedingsstoffen (koolhydraten en eiwitten) bevatten die de insecten nodig hebben voor hun eigen ontwikkeling en voorbereiding op de overwintering [7].
De drang om naar binnen te gaan: waarom stinkende insecten huizen binnendringen
Terwijl honger de drijvende kracht is in de zomer, verandert het gedrag van de insecten radicaal in de herfst. Naarmate de dagen korter worden (de daglengte daalt onder de 14 uur) en de temperatuur daalt (onder de 15 °C), verandert de stofwisseling van de insecten. Ze bereiden zich voor op diapauze (winterslaap) [8]. Nu is het niet langer de geur van voedsel die hen aantrekt, maar de behoefte aan bescherming.
Warmte en structuur als een magneet
In hun thuisland in Azië overwinteren gemarmerde stinkwantsen vaak in rotsachtige spleten of onder dode schors. Op onze breedtegraden hebben ze echter ontdekt dat menselijke bewoning de perfecte omstandigheden biedt. Wat trekt je aan in gebouwen?
- Zonverlichte oppervlakken: Op koele herfstdagen worden bedwantsen op magische wijze aangetrokken door heldere, op het zuiden of westen gerichte huisgevels die opwarmen in de zon.
- Droogte: Vocht is in de winter dodelijk voor insecten (risico op schimmelinfecties). Droge zolders, rolluikkasten en holtes achter houten lambrisering zijn zeer aantrekkelijk.
- Scheuren en scheuren: de thigmotactische stimulus (de behoefte aan fysiek contact met de omgeving) trekt ze in nauwe spleten. Raamkozijnen, deursleuven en ventilatieroosters zijn de favoriete toegangspunten [9].
Een onderzoek uit de VS illustreert de extreme aantrekkingskracht van woongebouwen: maar liefst 26.205 volwassen gemarmerde stinkwantsen werden verzameld in één huis gedurende een periode van 181 dagen [5]. Hieruit blijkt dat huizen niet zomaar willekeurig worden overgevlogen, maar specifiek worden bezocht als overwinteringsgebied.
Chemische communicatie: de kracht van aggregatieferomonen
Als je je afvraagt waarom er nooit slechts één enkele bug in je raam zit, maar vaak tientallen of honderden, is het antwoord: Aggregatieferomonen. Dit is waarschijnlijk de sterkste factor die stinkwantsen aantrekt.
Zodra sommige “pionierwantsen” een geschikte, warme en veilige plek hebben gevonden om in de herfst te overwinteren (zoals je zolder of raamkozijnen), scheiden ze specifieke geuren af. Deze aggregatieferomonen fungeren als een chemisch baken dat soortgenoten uit de omgeving signaleert: “Hier is een veilige plek voor de winter, kom hier allemaal!” [10].
Dit mechanisme is zo effectief dat het in de landbouw wordt gebruikt om ongedierte te bestrijden. Onderzoekers hebben deze feromonen gesynthetiseerd en gebruiken ze om vallen uit te rusten (piramidevallen of vangplaten) om specifiek de insecten aan te trekken en te monitoren [11]. Interessant is dat het feromoon van de gemarmerde stinkwants vaak ook inheemse insectensoorten aantrekt, wat de complexiteit van deze chemische signalen onderstreept.
Visuele stimuli: trekken licht en kleuren stinkende insecten aan?
Naast geuren spelen de ogen van de insecten ook een grote rol bij de oriëntatie. Visuele prikkels kunnen stinkwantsen sterk aantrekken, wat vaak leidt tot ongewenste ontmoetingen in de woonruimte.
De aantrekkingskracht van kunstlicht
Net als veel andere nachtelijke en schemerige insecten vertonen stinkwantsen ook een positieve fototaxis: ze worden aangetrokken door lichtbronnen. Als je op een warme nazomeravond het licht in de kamer aandoet met het raam open, werkt het als een magneet voor insecten die in de buurt zijn. Ook verlichte etalages, straatverlichting of buitenverlichting van huizen lokken dieren uit het donker.
Kleurvoorkeuren: Zwart verslaat geel
Landbouwkundig onderzoek heeft intensief onderzocht of bepaalde kleuren stinkwantsen aantrekken om de vallen te optimaliseren. Het Research Institute for Organic Agriculture (FiBL) stelt in zijn praktische aanbevelingen dat bij massale vangst met vangplaten zwarte vallen aanzienlijk aantrekkelijker zijn voor de gemarmerde stinkwants dan de gele vangplaten die anders veel voorkomen in de landbouw [12]. Donkere, contrasterende verticale structuren (zoals boomstammen of zwarte vallen) lijken een veilige landingsplek of schuilplaats voor de insecten te suggereren.
Klimatologische factoren: hitte-eilanden als insectenmagneten
Het macroklimaat speelt een cruciale rol in de manier waarop regio's stinkwantsen aantrekken. Invasieve soorten zoals de groene rijstwants (oorspronkelijk uit Oost-Afrika) en de gemarmerde stinkwants (uit Azië) zijn warmteminnend. Ze worden aangetrokken door regio's die hen een voldoende lang groeiseizoen en milde winters bieden.
De aantrekkingskracht van stedelijke hitte-eilanden is bijzonder opvallend. In dichtbebouwde gebieden slaan asfalt en beton de warmte van de zon op, waardoor de gemiddelde temperatuur hoger is dan in de omgeving. Dit verklaart waarom de groene rijstwants aanvankelijk in grote aantallen in Duitsland verscheen in grootstedelijke gebieden zoals Keulen, München, Frankfurt en langs de Rijn Graben [13]. De hogere temperaturen trekken niet alleen de insecten aan, ze zorgen er ook voor dat ze de winter beter overleven en het jaar daarop eerder kunnen beginnen met broeden.
Hoe je de aantrekkingskracht kunt verminderen
Als je weet wat stinkwantsen aantrekt, kun je de rollen omdraaien en je omgeving onaantrekkelijk maken voor insecten. Hier zijn de meest effectieve maatregelen afgeleid van de dierbiologie:
- Minimaliseer lichtbronnen: sluit 's avonds de zonwering of trek de gordijnen dicht voordat u de lichten aandoet. Vermijd in de herfst onnodige buitenverlichting aan de gevel van het huis.
- Sluit toegangspoorten af: aangezien bedwantsen zich aangetrokken voelen tot spleten, moet u ze verwijderen. Raamkozijnen afdichten met siliconen, fijnmazige vliegenhorren aanbrengen (maaswijdte 1-1,5 mm) en scheuren in rolluikkasten dichten [14].
- Breek feromoonketens: Als u de eerste insecten op de gevel of in huis ontdekt, verwijder deze dan onmiddellijk (bij voorkeur met een stofzuiger of een glas). Laat ze zitten en ze zullen aggregatieferomonen vrijgeven en er nog honderden aantrekken.
- Pas de tuinplanning aan: Als u extreem veel last heeft van bedwantsen, overweeg dan om zeer aantrekkelijke bomen zoals de trompetboom of vlinderia in de directe omgeving van uw huis te planten.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Treiken verpletterende stinkwantsen andere stinkwantsen aan?
Nee, dit is een veel voorkomende mythe. De stinkende afscheiding die insecten afscheiden wanneer ze worden verpletterd, is een defensieve afscheiding tegen roofdieren en dient niet om ze aan te trekken. Wat soortgenoten aantrekt, zijn de geurloze aggregatieferomonen die levende insecten afscheiden wanneer ze een goede plek hebben gevonden om te overwinteren.
Trokken bepaalde kleuren stinkwantsen aan?
Ja, onderzoek heeft aangetoond dat donkere, contrastrijke oppervlakken aantrekkelijk zijn voor stinkende insecten. Bij het gebruik van vangplaten in de landbouw blijken zwarte vallen aanzienlijk aantrekkelijker te zijn voor de gemarmerde stinkwants dan conventionele gele vallen.
Waarom hangen er in de herfst zoveel insecten aan mijn huismuur?
In de herfst zoeken de insecten naar warme, droge en vorstvrije winterverblijven. Zonovergoten gevels van huizen (meestal aan de zuid- of westzijde) worden overdag warm en trekken op magische wijze insecten aan. Van daaruit zoeken ze naar scheuren om naar binnen te komen.
Welke groenten in de tuin zijn bijzonder aantrekkelijk voor stinkwantsen?
Stankwantsen, vooral de groene rijstwants en de gemarmerde stinkwants, worden sterk aangetrokken door rijpend fruit en peulvruchten. Tomaten, paprika's, bruine bonen, sojabonen, courgettes en komkommers zijn bijzonder aantrekkelijk.
Trekt licht stinkende insecten aan in het donker?
Ja, stinkwantsen reageren positief op licht (fototaxis). Kunstlichtbronnen zoals verlichte ramen, straatlantaarns of buitenverlichting trekken 's avonds en 's nachts sterk insecten aan.
Conclusie: Begrijp en gebruik de aantrekkingskracht
De vraag "Wat trekt stinkwantsen aan?" kan niet met één enkel woord worden beantwoord. Het is de interactie van een schijnbaar eindeloos buffet van waardplanten in de zomer, de instinctieve drang naar warmte en bescherming in onze huizen in de herfst, de onweerstaanbare aantrekkingskracht van aggregatieferomonen en optische prikkels zoals licht- en donkercontrasten. Omdat we de klimaatverandering en de toenemende verspreiding van warmteminnende soorten zoals de gemarmerde stinkwants en de groene rijstwants niet op korte termijn kunnen stoppen, kunnen we ons alleen maar aanpassen. Door het verminderen van lichtbronnen, het dichten van toegangsspleten in huizen en het onmiddellijk verwijderen van de eerste “verkenners” voordat ze hun feromonen kunnen uitstoten, nemen we de aantrekkelijkheid van onze huizen weg en verbannen we de vervelende insecten weer naar buiten, de natuur in.
Wetenschappelijke bronnen en referenties
- Streito, J.C. et al. (2020): Pas op voor de Marbled Stink Bug! IVES technische recensies.
- Thüringer Staatsinstituut voor Landbouw (2011): Informatieblad groene stinkwants (Palomena prasina L.).
- Rijnland-Palts Tuinacademie (2020): Het Groene Blad 1/2020 - Vervelende insecten in huis en tuin.
- Leskey, T.C. & Nielsen, A.L. (2018): Impact van de invasieve bruingemarmerde stinkwants in Noord-Amerika en Europa. Jaaroverzicht van de entomologie 63: 599–618.
- Inkley, D.B. (2012): Kenmerken van huisinvasie door de bruingemarmerde stinkwants. Journal of Entomologische Wetenschap 47: 125–130. (Geciteerd in UF/IFAS-publicatie IN623).
- Zimmermann, O. et al. (2022): Plantgezondheidsnotities: groene rijstwants (Nezara viridula). Centrum voor Landbouwtechnologie (LTZ) Augustenberg.
- Wachmann, E. et al. (2008): Bugs (deel 4) - Dierenwereld van Duitsland. Pers: Goecke & Evers.
- Musolin, D.L. (2012): De winter overleven: diapauzesyndroom bij de zuidelijke groene stinkwants Nezara viridula. Fysiologische Entomologie, 37 (4), pp. 309–322.
- INSECT RESPECT (n.d.): Wat je moet weten over het insect: Marbled Stink Bug.
- Aldrich, J.R. et al. (2009): Semiochemisch gebaseerde monitoring van de invasie van de bruingemarmerde stinkwants. Florida Entomoloog 92: 483–491.
- Morrison, W.R. et al. (2016): Het vaststellen van de gedragsmatige basis voor een strategie van aantrekken en doden om de invasieve Halyomorpha halys te beheersen. Journal of Pest Science 89: 81–96.
- Onderzoeksinstituut voor Biologische Landbouw (FiBL) (2023): Praktische tip: Bestrijd strategieën tegen de gemarmerde stinkwants. BIOFRUITNET.
- inatura Erlebnis Naturschau GmbH (2023): Groene rijstbug - een klimaatprofiteur in opkomst. Specialist advies Dornbirn.
- AGES - Oostenrijks agentschap voor gezondheid en voedselveiligheid (2025): Plagen van A tot Z: gemarmerde stinkwants.
