Een wandeling door hoog gras of ravotten in het struikgewas hoort voor de meeste honden bij een perfecte dag. Maar in de natuur loert een onzichtbaar gevaar: teken. Ze zijn niet alleen vervelende bloedzuigers, maar ook overdragers van ernstige infectieziekten. Als je hond door een teek wordt gebeten, tikt de klok. Ziekten zoals babesiose, anaplasmose en Lyme-borreliose kunnen onbehandeld ernstige gevolgen voor de gezondheid hebben of zelfs levensbedreigend zijn. In dit artikel lees je hoe je de specifieke symptomen van deze drie hoofdziekten herkent, welke tekensoorten ze overdragen en hoe je in een noodgeval correct handelt.
Het belangrijkste op een rij
- Babesiose (hondenmalaria): Wordt overgedragen door de Dermacentor-teek. Acute vernietiging van de rode bloedcellen, herkenbaar aan hoge koorts en rood tot donkerbruin gekleurde urine.
- Anaplasmose: Overgedragen door de schapenteek. Valt de witte bloedcellen aan. Typische symptomen zijn koorts, kreupelheid en bleke slijmvliezen.
- Lyme-borreliose: Ook overgedragen door de schapenteek. Leidt vaak tot sluimerende, wisselende gewrichtsontstekingen. De bij mensen typische "rode kring" is bij honden zelden zichtbaar.
- Tijdsfactor: De overdracht van de ziekteverwekkers duurt meestal enkele uren tot dagen. De teek snel verwijderen is de beste bescherming.
Het onzichtbare gevaar: hoe teken honden infecteren
Niet elke tekenbeet maakt je hond direct ziek. De overdracht van ziekteverwekkers is een complex biologisch proces dat tijd nodig heeft. Wanneer een teek bijt, geeft deze niet direct ziekteverwekkers af. Eerst scheidt de teek speeksel af dat verdovend en bloedstollingsremmend werkt[1]. De ziekteverwekkers die zich in de darmen van de teek bevinden, worden pas geactiveerd door het begin van de bloedmaaltijd. Ze migreren naar de speekselklieren van de teek en komen van daaruit in de bloedbaan van je hond terecht.
Dit proces duurt doorgaans tussen de 12 en 72 uur, afhankelijk van de betreffende ziekteverwekker[2]. Dat betekent voor jou: het snel ontdekken en verwijderen van de teek na de wandeling vermindert het infectierisico drastisch. Toch is het essentieel om de symptomen van de drie meest voorkomende tekenziekten goed te kennen, omdat zelfs bij de grootste zorgvuldigheid een beet over het hoofd kan worden gezien.
Babesiose (hondenmalaria): een race tegen de klok
Babesiose, vaak ook hondenmalaria genoemd, is een van de gevaarlijkste door teken overgedragen ziekten in Europa. Het wordt veroorzaakt door eencellige parasieten (Babesia) die de rode bloedcellen (erytrocyten) van de hond binnendringen en deze vernietigen[3].
Overdrager en verspreiding
De belangrijkste overdrager van de gevaarlijke ondersoort Babesia canis canis is de Dermacentor-teek (Dermacentor reticulatus). Deze tekensoort, die te herkennen is aan haar wit-bruin gemarmerde rugschild, kwam vroeger in Duitsland slechts in enkele regio's voor. Inmiddels heeft ze zich echter over grote delen van Duitsland verspreid[4]. De Dermacentor-teek is bijzonder koudebestendig en al actief bij temperaturen net boven het vriespunt, waardoor infecties ook in de late herfst of tijdens een zachte winter kunnen optreden[2].
Symptomen van babesiose herkennen
De incubatietijd bedraagt meestal 5 tot 7 dagen, maar kan tot drie weken duren[3]. De ziekte verloopt in Duitsland meestal acuut en vereist onmiddellijk ingrijpen van een dierenarts. Let op de volgende waarschuwingssignalen:
- Hoge koorts: Vaak het eerste teken, gepaard gaand met ernstige lusteloosheid en gebrek aan eetlust.
- Donkere urine: Door het massale verval van de rode bloedcellen wordt de bloedkleurstof via de nieren uitgescheiden. De urine kleurt rood tot koffiebruin[2].
- Bleke of gelige slijmvliezen: Een teken van voortschrijdende bloedarmoede (anemie) en geelzucht (icterus).
- Zwakte: De hond oogt apathisch en weigert te bewegen.
Let op: levensgevaar!
Onbehandeld leidt acute babesiose binnen enkele dagen tot de dood door nierfalen of ademnood. Als je hond na een tekenbeet koorts ontwikkelt of donkere urine plast, zoek dan onmiddellijk een dierenkliniek op!
Anaplasmose: wanneer de witte bloedcellen worden aangevallen
Anaplasmose wordt veroorzaakt door de bacterie Anaplasma phagocytophilum. In tegenstelling tot babesia vallen deze bacteriën bepaalde witte bloedcellen (granulocyten) aan en verzwakken zo het immuunsysteem van de hond[5].
Overdrager van anaplasmose
De overdrager is de schapenteek (Ixodes ricinus), veruit de meest voorkomende tekensoort in Duitsland. Hij loert in bossen, parken en tuinen op grassprieten en in het kreupelhout[1]. Omdat de schapenteek wijdverspreid is, is het risico op een anaplasmose-infectie voor honden die regelmatig buiten loslopen navenant hoog.
Symptomen van anaplasmose herkennen
De symptomen van anaplasmose zijn vaak minder specifiek dan bij babesiose, wat de diagnose kan bemoeilijken. Typische tekenen zijn[2]:
- Plotselinge koorts: Vergezeld van lusteloosheid en gebrek aan eetlust.
- Kreupelheid en gewrichtspijn: De hond beweegt stijf of mankt, omdat de gewrichten pijnlijk kunnen zijn.
- Bleke slijmvliezen: Herkenbaar aan het tandvlees.
- Maag-darmklachten: Braken en diarree kunnen optreden.
- Vergrote lymfeklieren: Voelbare zwellingen in de hals of aan de poten.
In ernstige gevallen kan er een afname van het aantal bloedplaatjes (trombocytopenie) optreden, wat leidt tot puntvormige bloedingen in de slijmvliezen of een bloedneus.
Lyme-borreliose: De sluipende gewrichtsontsteking
Lyme-borreliose is waarschijnlijk de bekendste tekenziekte. Ze wordt veroorzaakt door spiraalvormige bacteriën, de borrelia (Borrelia burgdorferi). Ook hier is de schapenteek (Ixodes ricinus) de belangrijkste overdrager[6]. Afhankelijk van de regio in Europa is tussen de 3% en 38% van de teken besmet met borrelia[6].
Symptomen van borreliose bij de hond
Borreliose verloopt bij de hond vaak verraderlijk. Veel besmette honden vertonen helemaal geen symptomen. Als de ziekte echter uitbreekt, gebeurt dit vaak pas weken of maanden na de eigenlijke tekenbeet. De voor mensen typische "wanderoos" (erythema migrans) is bij de hond vanwege de vacht en de huidpigmentatie slechts uiterst zelden zichtbaar[6].
Let op deze late symptomen:
- Wisselende kreupelheid: Het meest klassieke symptoom. De hond mankt, waarbij de kreupelheid van de ene naar de andere poot kan "springen". De oorzaak is pijnlijke gewrichtsontsteking (Lyme-artritis)[2].
- Gezwollen, warme gewrichten: Vooral de knie- of spronggewrichten kunnen aangetast zijn.
- Koortsaanvallen: Intermitterende koorts die komt en gaat.
- Neurologische uitval: In zeldzame gevallen kan het leiden tot verlammingsverschijnselen of gedragsveranderingen.
Tip: De diagnose bevestigen
Omdat de symptomen van borreliose en anaplasmose vaak op elkaar lijken (koorts, kreupelheid), zal de dierenarts meestal een bloedonderzoek uitvoeren. Antilichaamtests kunnen aantonen of je hond in contact is geweest met de ziekteverwekker. Een positieve test betekent echter niet noodzakelijkerwijs dat de hond momenteel ziek is – hier is de klinische beoordeling van de dierenarts vereist.
Tekenbeet bij de hond: Correct handelen voor ziektepreventie
Omdat de overdracht van gevaarlijke ziekteverwekkers zoals babesia en borrelia tijd in beslag neemt, is het dagelijks controleren van je hond de belangrijkste maatregel. Teken geven de voorkeur aan goed doorbloede, dunne huidplekken. Controleer extra grondig de kop, de oren (ook de binnenkant), de hals, de oksels en de liesstreek[2].
De teek correct verwijderen
Heb je een teek ontdekt, dan moet deze er direct uit. Gebruik hiervoor een tekentang, een tekenhaak of een tekenkaart. Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid van je hond vast en trek hem gelijkmatig en recht eruit[2]. Vermijd het draaien van de teek, omdat de monddelen anders kunnen afbreken en in de huid kunnen achterblijven.
Belangrijk: Druppel nooit olie, alcohol of lijm op de teek! Dit bezorgt het dier stress, waardoor het in doodsnood meer speeksel met ziekteverwekkers in de wond kan afgeven[2].
Preventie door toegelaten middelen
Om het risico op een tekenbeet te verkleinen, is een regelmatige tekenpreventie zinvol. Diergeneesmiddelen in de vorm van spot-ons, halsbanden of tabletten moeten teken afweren of doden. Welk middel bij je hond past, bespreek je het beste met je dierenartspraktijk. Gebruik het precies volgens de bijsluiter. Belangrijk voor huishoudens met katten: sommige spot-ons voor honden bevatten permethrine, wat giftig is voor katten.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Hoe snel brengen teken ziektes over op de hond?
De overdracht duurt meestal enkele uren tot dagen. Bij babesia gaat men uit van 12 tot 72 uur, bij borrelia begint de overdracht meestal na 12 tot 24 uur zuigtijd.
Waaraan herken ik dat mijn hond besmet is met babesiose?
De meest acute waarschuwingssignalen voor babesiose (hondenmalaria) zijn hoge koorts, sterke apathie en een donkerrode tot koffiebruine urine. In dit geval is er sprake van direct levensgevaar en moet er onmiddellijk een dierenarts worden geraadpleegd.
Is er een vaccinatie tegen tekenziektes bij de hond?
Tegen de ziekte van Lyme (borreliose) zijn er vaccins toegelaten voor honden, tegen anaplasmose niet. Of een vaccinatie voor jouw hond zinvol is, kun je het beste overleggen met je dierenarts.
Kan mijn hond mij besmetten met de ziekte van Lyme?
Nee, een directe overdracht van de ziekte van Lyme van hond op mens vindt niet plaats. De infectie vindt uitsluitend plaats via de beet van een besmette teek.
Wat gebeurt er als de kop van de teek in de hond achterblijft?
Wanneer de monddelen (vaak onterecht "kop" genoemd) in de huid achterblijven, kan er een kleine, lokale ontsteking ontstaan. Het risico op ziekteoverdracht daalt echter drastisch zodra het lichaam van de teek is verwijderd.
Middelen die teken in huis en tuin op afstand moeten houden, vind je onder Middelen tegen teken.
Conclusie
Tekenziektes bij de hond zoals de ziekte van Lyme, anaplasmose en babesiose zijn serieuze bedreigingen die worden overgebracht door de schapenteek en de hondenteek. Terwijl babesiose een acuut, levensbedreigend verloop kent met koorts en donkere urine, uiten anaplasmose en de ziekte van Lyme zich vaak door kreupelheid, gewrichtspijn en algemene zwakte. Jouw beste hulpmiddel tegen deze ziektes is preventie: controleer je hond na elke wandeling grondig, verwijder teken direct en op de juiste wijze en gebruik na overleg met je dierenarts geschikte middelen voor tekenbestrijding. Als je hond na een tekenbeet ziektesymptomen vertoont, aarzel dan niet en raadpleeg onmiddellijk een dierenarts.
Gebruik biociden voorzichtig. Lees vóór gebruik altijd het etiket en de productinformatie.
Bronnenlijst
- Wikipedia, "Schapenteek", 2023.
- ESCCAP Duitsland, "Teken bij de hond", 2023.
- Wikipedia, "Babesiose bij honden", 2023.
- Wikipedia, "Hondenteek", 2023.
- Wikipedia, "Anaplasmose", 2023.
- Wikipedia, "Ziekte van Lyme", 2023.
Reacties (0)
Schrijf een reactie
Reacties worden gecontroleerd voor publicatie.