Als je op internet zoekt naar de term ‘bijenfoto’s’, kom je onvermijdelijk een fascinerende wereld tegen vol kleuren, fijne structuren en ongelooflijke dynamiek. Macro-opnamen van bijen die van bloem naar bloem vliegen met dik, geel stuifmeel zijn een van de meest populaire natuurmotieven ooit. Maar wat zien we eigenlijk precies op deze indrukwekkende foto’s? Achter elk haarscherp beeld van bijen schuilt een zeer complex biologisch systeem, fascinerend sociaal gedrag en helaas vaak een ecologische tragedie. Wanneer we deze beelden goed leren ‘lezen’, begrijpen we niet alleen de anatomie en levensstijl van deze onmisbare insecten beter, maar begrijpen we ook waarom hun bescherming zo essentieel is voor ons eigen voortbestaan. Dit artikel neemt je mee op een reis achter de schermen van bijenfotografie en ontrafelt de wetenschappelijke feiten die van elke bijenfoto een meesterwerk van evolutie maken.
De belangrijkste zaken op een rij
- Meer dan alleen honingbijen: Op bijenfoto's in Duitsland zien we vaak een van de ongeveer 550 inheemse wilde bijensoorten, niet alleen de bekende westerse honingbij.
- Zeer complexe anatomie: macrobeelden onthullen details zoals samengestelde ogen, stuifmeelmandjes en de chitineschelp, die perfect zijn aangepast aan bestuiving.
- Vreedzame zwermen: Spectaculaire beelden van bijenzwermen lijken bedreigend, maar tonen meestal volkomen vreedzame dieren die op zoek zijn naar een nieuw thuis.
- Ecologische waarde: Het economische voordeel van bestuivingsdiensten overtreft de waarde van de honingproductie 15 tot 20 keer.
- Maak de dreiging zichtbaar: Afbeeldingen van bijen met kreupele vleugels tonen het gevaar aan van de Varroamijt en aanverwante virussen.
- Fotografie als natuurbehoud: Als je bijen wilt fotograferen, moet je leefgebieden creëren - door dood hout, open gebieden en inheemse bloeiende planten.
1. Bijenbeelden gedecodeerd: anatomie in macrofocus
Wanneer fotografen met speciale macrolenzen heel dichtbij een bij komen, wordt een buitenaards ogende structuur zichtbaar. Zoals bij alle insecten is het lichaam van de bij strikt verdeeld in drie segmenten: kop (caput), borst (thorax) en buik (buik)[1]. Wat op foto's vaak op zachte vacht lijkt, zit in werkelijkheid op een hard exoskelet. Dit exoskelet is gemaakt van chitine, een polysaccharide dat versterkt is met sclerotine en de bij zijn enorme stabiliteit geeft[2].
De ogen: een blik in een andere dimensie
De enorme ogen zijn bijzonder indrukwekkend op bijenfoto's. Bijen hebben twee grote samengestelde ogen (appositie-ogen), die zijn samengesteld uit duizenden individuele ogen (ommatidia), evenals drie kleine puntogen (ocelli) op het voorhoofd, die voornamelijk worden gebruikt om licht te meten[3]. Als we een bij op een gele bloem fotograferen, ziet de bij de bloem heel anders dan wij. Het kleurenspectrum van bijen is verschoven naar het kortegolfbereik: ze zijn roodblind, maar kunnen ultraviolet (UV) licht waarnemen[4]. Veel bloemen die voor ons monochromatisch lijken, vertonen dramatische patronen in UV-licht - de zogenaamde "sapmarkeringen" - die de bijen de weg naar de nectar wijzen, zoals landingsbaanmarkeringen.
Het verzamelhulpmiddel: pollenslipjes en borstels
Een klassiek motief voor bijenfoto's is de terugkerende verzamelaar met dikke, gekleurde "pollenslipjes" op haar achterpoten. De poten van de honingbij zijn zeer gespecialiseerde gereedschappen. Het achterste paar poten heeft een complexe structuur bestaande uit een kam, borstel, schuif en tang waarmee de bij het stuifmeel uit zijn haarvacht kamt en in het zogenaamde "mandje" op het onderbeen drukt[5]. Zelfs tijdens de vlucht wordt het stuifmeel met wat nectar en speeksel aan elkaar geplakt zodat het blijft zitten.
Fotografietip: de perfecte bijenfoto
Om de fijne haartjes en de samengestelde ogen duidelijk vast te leggen, heb je veel licht en een korte sluitertijd nodig (minimaal 1/1000 seconde). Benader de bij langzaam en werp geen schaduw op het dier. De beste tijd voor bijenfoto's is vroeg in de ochtend: de insecten zijn nog klam van de nachtkou en bewegen veel langzamer.
2. De onzichtbare diversiteit: wilde bijen in beeld
Als leken naar "bijenfoto's" zoeken, denken ze meestal aan de westerse honingbij (Apis mellifera). Maar de wereld van de bijen is veel kleurrijker. Alleen al in Duitsland komen ongeveer 550 verschillende soorten bijen voor[6]. Het aantal wordt geschat op ruim 20.000 soorten wereldwijd. In Oostenrijk zijn 690 soorten op betrouwbare wijze geïdentificeerd[7].
Op foto's presenteren deze wilde bijen zich in een verbazingwekkende verscheidenheid aan vormen en kleuren. Er zijn soorten met witte, gele, rode, blauwe of diepzwarte kleuren. De kleinste inheemse soort, de steppebij (Nomioides minutissimus), meet slechts vier millimeter en wordt op foto's vaak aangezien voor een klein vliegje, terwijl de blauwzwarte houtbij (Xylocopa violacea), met een lichaamslengte van bijna drie centimeter, op een kleine helikopter lijkt[8].
Eenzame levenskunstenaars
In tegenstelling tot de honingbij, die in kolonies van maximaal 80.000 individuen leeft, zijn de meeste wilde bijensoorten solitaire wezens[9]. Een vrouwtje bouwt haar nest alleen, voorziet de broedcellen van stuifmeel en nectar, legt een ei en sluit de cel. Op foto's van wilde bijen zijn ze dan ook vaak op ongebruikelijke plekken te zien: ongeveer tweederde van de inheemse soorten nestelt in de grond, waar ze tunnels graven in zand of löss[10]. Anderen, zoals de tweekleurige slakkenhuis-metselaarsbij (Osmia bicolor), bieden een spectaculair fotomoment wanneer ze lege slakkenhuizen koloniseren en deze bedekken met dennennaalden of grassprietjes ter camouflage[11].
3. Dramatische motieven: De zwerm bijen
Een van de meest indrukwekkende bijenbeelden die je in de natuur kunt vastleggen is een zwermende bijenkolonie. Tienduizenden bijen vormen een dichte, flikkerende wolk in de lucht of hangen in een enorme, druppelvormige tros aan een boomtak, straatlantaarn of fiets. Dit fenomeen doet zich meestal voor in mei of juni, wanneer de bijenkolonie haar natuurlijke voortplantingsinstinct tot uitdrukking brengt (zwerminstinct)[12].
Hoewel dergelijke beelden voor veel mensen bedreigend lijken, is precies het tegenovergestelde het geval. Zwermende bijen zijn buitengewoon vredig. Voordat ze hun bijenkorf verlaten, vullen ze hun honingblazen met proviand. Met deze volle maag zijn ze traag en willen ze niet zo graag bijten[13]. Bovendien hebben ze op dit moment geen broedsel of voorraden om te verdedigen. Dus als je het geluk hebt zo'n onderwerp voor je bijenfoto's te vinden, kun je het (met rustige bewegingen) relatief veilig benaderen.
Belangrijke informatie bij het waarnemen van een zwerm
Een zwerm honingbijen heeft in het huidige gecultiveerde landschap weinig overlevingskansen, omdat er een gebrek is aan natuurlijke boomholtes en als ze niet worden behandeld, zouden de dieren het slachtoffer worden van de Varroamijt[14]. Als u een zwerm fotografeert, meld de locatie dan direct bij de plaatselijke bijenteeltvereniging of brandweer. Imkers hebben zelfs het speciale wettelijke recht om het eigendom van iemand anders te betreden om een zwerm[15] te vangen.
4. De donkere kant van bijen Foto's: Het uitsterven van insecten
Niet alle bijenfoto's laten een idyllisch karakter zien. Fotografen en wetenschappers documenteren steeds vaker de stille dood van deze belangrijke bestuivers. De zogenaamde "Krefeld Study" uit 2017 schokte het wereldpubliek: over een periode van 27 jaar werd een gemiddelde afname van 76 procent van de biomassa van vliegende insecten gevonden in Duitse beschermde gebieden[16]. Een blik op de Rode Lijst laat zien dat 41 procent van de in Duitsland geregistreerde bijensoorten bedreigd zijn[17].
Parasieten en pesticiden
Een triest maar belangrijk onderwerp in de wetenschappelijke bijenfotografie is de Varroamijt (Varroa destructor). Deze parasiet werd in 1977 vanuit Azië in Duitsland geïntroduceerd en zuigt op de hemolymfe (het "bloed") van bijenmaden[18]. Foto's van bijen die onmiddellijk na het uitkomen vervormde vleugels hebben, zijn een typisch symptoom van het Deformed Wing Virus, dat wordt overgedragen door de mijt[19].
Naast ziekten lijden bijen enorm onder het verlies van leefgebied en het gebruik van pesticiden. Breedspectrumherbiciden zoals glyfosaat vernietigen de wilde kruiden waarvan veel gespecialiseerde wilde bijen afhankelijk zijn als voedselbron[20]. Ook lichtvervuiling speelt een rol: nachtelijke insecten worden aangetrokken door kunstmatige lichtbronnen en sterven daar door het zogenaamde "stofzuigereffect"[21].
5. Bijen in de winter: foto's uit het verborgene
Wat gebeurt er eigenlijk in de winter? Afbeeldingen van bijen in de sneeuw zijn uiterst zeldzaam, en met goede reden. Honingbijen houden geen winterslaap, maar trekken zich terug in de korf en vormen een zogenaamde wintercluster. In deze dichte bal zitten de bijen dicht bij elkaar, met de koningin in het warmste centrum[22].
Warmtebeeldcamera's leveren fascinerende beelden van bijen op: ze laten zien hoe de insecten warmte genereren door constante spiersamentrekkingen (beven). De temperatuur op de buitenhuid van de druif bedraagt ongeveer 13 °C. Wanneer de buitenste bijen afkoelen, duwen ze naar binnen, en opgewarmde bijen bewegen naar buiten[23]. Gedurende deze tijd putten ze uit hun honingvoorraden. Pas als de buitentemperatuur op zonnige winterdagen boven de 10 °C komt, verlaten ze de kast voor de zogenaamde schoonmaakvlucht om hun ontlastingsblaas te legen[24].
6. Je eigen fotostudio in de tuin: trek bijen aan
Als je mooie bijenfoto's wilt maken, hoef je niet ver te reizen. In slechts een paar eenvoudige stappen kan uw eigen tuin of balkon worden omgetoverd tot een paradijs voor bestuivers - en daarmee tot een perfecte fotostudio. Aangezien ongeveer 30 procent van de inheemse wilde bijensoorten ‘oligolectisch’ zijn (d.w.z. gespecialiseerd in het stuifmeel van een enkele plantenfamilie of soort), is de juiste selectie van planten cruciaal[25].
De juiste planten voor geweldige motieven
Vermijd het kweken van vormen met “dubbele” bloemen (zoals veel rozen, asters of dahlia's). Voor ons mensen zien deze er misschien prachtig uit, maar ze bieden noch nectar noch stuifmeel aan de bijen, omdat de meeldraden zijn omgezet in bloembladen[26]. Vertrouw in plaats daarvan op inheemse planten:
- Bluebells: trekken zeer gespecialiseerde schaarbijen aan.
- Viper Head: Een magneet voor de Viper Head metselaarsbij en een geweldig kleurcontrast in foto's[27].
- Pittige kruiden: bloeiende tijm, salie of bieslook trekken talloze hommels en maskerbijen aan.
Nestplaatsen als fotoplekken
Een goed gemaakt “wilde bijenhotel” biedt niet alleen natuurbehoud, maar ook geplande fotomomenten. Gebruik doorgewinterd hardhout (essen, beuken, eiken) en boor schone gaten (diameter 2 tot 9 mm) in de houtnerf om rafelen te voorkomen[28]. Vermijd geperforeerde stenen of stro, aangezien deze niet door bijen worden geaccepteerd. Voor de vele in de grond nestelende soorten is een klein, onbeplant stukje zand of löss op een zonnige plek in de tuin vaak voldoende[29].
Veelgestelde vragen (FAQ)
Waarom zien bijen er op sommige foto's zo anders uit?
Dit komt door de enorme diversiteit aan soorten. Naast de bekende honingbij zijn er honderden soorten wilde bijen. Sommige zijn harig zoals hommels, andere zijn klein en kaal, andere (zoals de koekoeksbijen) hebben geelzwarte strepen zoals die van een wesp.
Wat is de beste manier om bijen te fotograferen zonder gestoken te worden?
Bijen steken alleen in extreme noodsituaties, omdat de honingbij zijn angel verliest en sterft. Wilde bijen hebben vaak een angel die niet door de menselijke huid kan dringen. Beweeg rustig, raak de dieren niet en blokkeer de ingang van hun nest niet.
Wat betekent het als een bij op een foto kreupele vleugels heeft?
Dit is meestal een teken van een besmetting met het Deformed Wing Virus, dat door de parasitaire Varroamijt in de kast wordt geïntroduceerd en tijdens de popfase op de bij wordt overgedragen.
Waarom verzamelen bijen eigenlijk stuifmeel?
Pollen zijn de enige eiwitbron voor de bijenkolonie. Het is nodig om de larven te voeden en de klieren en het vetlichaam van volwassen bijen volledig te ontwikkelen.
Hoe vinden bijen de bloemen die zo mooi schitteren op de foto's?
Bijen oriënteren zich visueel door UV-patronen (juicepainting) op de bloembladen. Bovendien communiceren honingbijen in de donkere bijenkorf met behulp van de zogenaamde danstaal (rondedans en kwispeldans) om hun soortgenoten te informeren over de richting en afstand van een waardevolle voedselbron.
Conclusie
Bijenfoto's zijn veel meer dan alleen mooie natuurfoto's. Het zijn vensters naar een uiterst complexe, ecologisch onmisbare wereld. Elk beeld van een bij die nectar verzamelt, documenteert een proces dat onze eigen voedselzekerheid garandeert. Tegelijkertijd herinneren beelden van afnemende leefgebieden en zieke populaties ons eraan dat deze wereld wordt bedreigd. De volgende keer dat je naar een foto van bijen kijkt - of zelf de camera oppakt - denk dan eens aan de ongelooflijke biologie achter de samengestelde ogen en stuifmeelbuizen. En nog beter: plant lokale bloemen en creëer nestplaatsen, zodat deze prachtige motieven ook in de toekomst bij ons blijven.
Bronnen en referenties
- Staatsinstituut voor Bijenwetenschappen, Universiteit van Hohenheim: Functionele anatomie van de honingbij, 2012.
- Staatsinstituut voor Bijenwetenschappen, Universiteit van Hohenheim: Functionele anatomie van de honingbij (General Insect Blueprint), 2012.
- Staatsinstituut voor Bijenwetenschappen, Universiteit van Hohenheim: Functionele anatomie van de honingbij (visie), 2012.
- Staatsinstituut voor Bijenwetenschappen, Universiteit van Hohenheim: Functionele anatomie van de honingbij (UV-licht / kleurmarkeringen), 2012.
- Staatsinstituut voor Bijenwetenschappen, Universiteit van Hohenheim: Functionele anatomie van de honingbij (pootgereedschap), 2012.
- Federaal Ministerie van Voedsel, Landbouw en Consumentenbescherming (BMELV): Bijen - Onmisbaar voor natuur en productie, 2011.
- Dr. Martin Schwarz: Bijen - een interessante en diverse groep dieren van groot belang, ÖKO·L 38/2, 2016.
- Dr. Martin Schwarz: Bijen - een interessante en diverse groep dieren van groot belang (Wat zijn bijen?), ÖKO·L 38/2, 2016.
- Dr. Martin Schwarz: Bijen - een interessante en diverse groep dieren van groot belang (kluizenaars en natiebouwers), ÖKO·L 38/2, 2016.
- Duitse Wildlife Foundation: Bescherming en promotie van wilde bijen in volkstuinen (bodemontwerp), 2021.
- Dr. Martin Schwarz: Bijen - een interessante en diverse groep dieren van groot belang (nesten), ÖKO·L 38/2, 2016.
- Federaal Informatiecentrum voor de Landbouw (BZL): Een zwerm bijen tegenkomen - wat te doen?, 2025.
- Federaal Informatiecentrum voor de Landbouw (BZL): Een zwerm bijen tegenkomen – wat te doen? (Zwermende bijen zijn vredig), 2025.
- Federaal Informatiecentrum voor de Landbouw (BZL): Een zwerm bijen tegenkomen – wat te doen? (Waarom moet de zwerm terug naar de bijenteelt?), 2025.
- Federaal Informatiecentrum voor de Landbouw (BZL): Een zwerm bijen tegenkomen – wat te doen? (Wist je dat?), 2025.
- Federaal Ministerie van Milieu, Natuurbehoud en Nucleaire Veiligheid: Insectenbeschermingsactieprogramma (Krefeld Study, Hallmann et al. 2017), 2019.
- Federaal Ministerie van Milieu, Natuurbehoud en Nucleaire Veiligheid: Actieprogramma voor insectenbescherming (Rode Lijsten), 2019.
- Thomas Radetzki: De crisis in de bijenteelt - een symptoom van steriele concepten, Schweisfurth Foundation, 2008.
- Thomas Radetzki: De crisis van de bijenteelt (crisis van de huidige bijenteelt / misvormde vleugelvirus), Schweisfurth Foundation, 2008.
- Federaal Ministerie van Milieu, Natuurbehoud en Nucleaire Veiligheid: Actieprogramma voor insectenbescherming (vermindering van het gebruik van pesticiden), 2019.
- Federaal Ministerie van Milieu, Natuurbehoud en Nucleaire Veiligheid: Actieprogramma voor insectenbescherming (vermindering van lichtvervuiling), 2019.
- Federaal Informatiecentrum voor de Landbouw (BZL): Wat doen honingbijen in de winter?, 2025.
- Staatsinstituut voor Bijenwetenschappen: Seizoensritme in de bijenkolonie (voorbereiding en rust), HU Berlijn.
- Federaal Informatiecentrum voor de Landbouw (BZL): Wat doen honingbijen in de winter? (Bijen huiveren warm), 2025.
- Duitse Wildlife Foundation: Bescherming en promotie van wilde bijen in volkstuinen (voedselbehoefte), 2021.
- Duitse Wildlife Foundation: Bescherming en promotie van wilde bijen in volkstuinen (Waarom bloemen voor wilde bijen?), 2021.
- Duitse Wildlife Foundation: Bescherming en promotie van wilde bijen in volkstuinen (andere waardevolle wilde bijenplanten), 2021.
- Duitse Wildlife Foundation: Bescherming en promotie van wilde bijen in volkstuinen (nestenelement van dood hout), 2021.
- Duitse Wildlife Foundation: Bescherming en promotie van wilde bijen in volkstuinen (open grond), 2021.
Reacties (0)
Schrijf een reactie
Reacties worden gecontroleerd voor publicatie.