Hoe gevaarlijk kan de eikenprocessierups werkelijk zijn voor de mens?
De eikenprocessiermot (Thaumetopoea processionea) is qua uiterlijk meer een onopvallende mot. Hij behoort tot de tandmotfamilie (Notodontidae) en komt oorspronkelijk uit de warmere streken van Midden-Europa. Door de klimaatverandering, die in Duitsland nu door mildere winters en warmere zomers steeds duidelijker merkbaar wordt, wordt hij sinds enkele jaren ook in onze bossen en parken aangetroffen. Als het ongedierte massaal verschijnt, kan dit tot meer leiden dan alleen schade aan de bosbouw. De larven van de eikenprocessiermot vormen ook een groot gezondheidsrisico voor de mens, omdat ze hun fijne haar gebruiken om zichzelf actief te verdedigen tegen elke denkbare vijand.
Belangrijke achtergrondinformatie over de eikenprocessierups
De eikenprocessierups is eigenlijk eenongevaarlijke vlinder. Het echte probleem met deze plaag zijn de larven, waarvan de haren giftig zijn voor mens en dier. Ze breken gemakkelijk af en verspreiden zich bij het minste briesje. Vanwege het heersende gezondheidsrisico nemen bosbouwbedrijven, gemeenten en steden in de getroffen deelstaten verschillende maatregelen tegen de eikenprocessierups. Vooral in het voorjaar en de zomer, wanneer de rupsen van de eikenprocessiermot actief zijn, worden hele paden afgezet om de daaruit voortvloeiende gevaarlijke situaties zoveel mogelijk te beperken.
Uiterlijk en voortplanting van de Eikenprocessiermot
De grijze vlinder is erg onopvallend. Hij heeft een spanwijdte van ongeveer 35 millimeter en is vooral 's nachts actief. De vrouwelijke vlinders zijn iets groter dan de mannetjes. Ze leggen hun broedsel in groepen die tot 300 eieren bevatten. Ze zijn allemaal klein en slechts een millimeter groot. De eieren zijn niet gevaarlijk.
Onmiddellijk na de leg bedekt het vrouwtje het broed met een soort afscheiding. Dit dient als camouflage en beschermt de insecten tegen natuurlijke vijanden. Een paar dagen na het leggen van hun eieren sterven de volwassen vlinders. De eikenprocessierups vliegt van eind juli tot begin september.
De jonge rupsen van de Eikenprocessierups motten overwinteren in de eieren en laten ze pas in mei van het volgende jaar achter. Zodra ze uitkomen, is hun lichaam bruin. Over het algemeen doorlopen ze in totaal tussen de vijf tot zes larvale stadia.
De volledig ontwikkelde rups van de eikenprocessiermot valt daarentegen iets meer op. Hij wordt maximaal vijf centimeter groot, is zwaar behaard en blauwzwart van kleur. Vanaf het derde larvenstadium, dat plaatsvindt in de maanden mei en juni, hebben de kleine rupsen de brandharen.
die zo gevaarlijk zijn voor de gezondheid van mens en dier.Waar en hoe leven de rupsen van de eikenprocessierups?
De eikenprocessierups komt oorspronkelijk uit de warmere streken van Midden-Europa. Het is echter dankzij de klimaatverandering dat de plaag zich nu naar Duitsland heeft verspreid. Deze deelstaten worden het zwaarst getroffen:
- Beieren
- Berlijn
- Noordrijn-Westfalen
- Brandenburg
- Baden-Württemberg
- Saksen-Anhalt
De rupsen van de eikenprocessierups leven in groepen. Ze voeden zich met de bladeren van verschillende eikensoorten, zoals de wintereik, de Amerikaanse rode eik of de Engelse eik. Als er sprake is van een massale gebeurtenis, kan het gebeuren dat zelfs oude eiken volledig kaal worden gegeten. Vooral enkele exemplaren in woonwijken, parken, tuinen of aan de randen van bossen worden dan aangetast.
Als de kleine harige rupsen 's nachts op zoek gaan naar voedselplaatsen, volgt de een de ander. In de maanden april tot en met juni vallen ze de bladeren van bomen aan. Ze doen hun werk goed, want als er een besmetting optreedt, blijft alleen het centrale bladraamwerk over. Om zichzelf tegen vijanden te beschermen, creëren de plagen typische webnesten op boomstammen en in de vorken van takken. Ze hebben de voorkeur op eikenbomen. Maar ook andere boomsoorten zoals haagbeuken worden tijdens een massaverschijning zoals in de zomer van 2003 niet gespaard door de eikenprocessierups.
Van juni tot juli verpoppen de rupsen in hun nesten. De poprust duurt drie tot vijf weken. Een maand later komen de vlinders uit en vliegen naar andere bomen binnen een straal van driehonderd meter.
In de webnesten waarin de rupsen overdag verblijven, bevinden zich uitwerpselen, resten van de rui en de gevaarlijke brandharen van het ongedierte. Iedereen die een nest van een eikenprocessiermot ontdekt, mag dit in geen geval op eigen initiatief verwijderen, maar dient de vondst direct te melden bij het verantwoordelijke stadsdeelkantoor.
[product:nestkast-gevlamd-om-op te hangen|
|button:Direct naar het product|kleur:#ffffff]
Waarom is de eikenprocessierups zo gevaarlijk?
Naast het feit dat de eikenprocessierups een bosplaag is, is het ook een gevaarlijke gezondheidsplaag. Zoals reeds vermeld zijn het echter niet de volwassen vlinders die ervoor zorgen dat bomen kaal worden en gezondheidsrisico’s voor mens en dier veroorzaken: het zijn de rupsen van de plaag!
Het risico is hier niet de merkbaar lange haren, maar eerder de microscopisch kleine brandhaartjes van de larven. Ze bevatten het krachtige eiwittoxine thaumetopoeien, dat het immuunsysteem kan aanvallen en bij de mens een zogenaamde rupsdermatitis kan veroorzaken. Maar hoe kan lichamelijk contact tot stand komen?
Het probleem is dat de fijne haartjes van de rupsen bij de minste aanraking loskomen van de porieplaten van de insecten. Maar dat is nog niet alles: zelfs als de larven in gevaarlijke situaties terechtkomen of gewoon een wandeling maken, verliezen ze hun giftige pijlharen, die zijn voorzien van kleine weerhaken. Wees dan voorzichtig!
Eikenprocessiermot: uitslag bij lichamelijk contact
Contact met de fijne brandharen van de rupsen kan voor de mens zeer onaangenaam zijn. Als dit gebeurt, zorgt het vrijgekomen brandneteltoxine thaumetopoeien ervoor dat er een verhoogde afgifte van de boodschapper histamine plaatsvindt. Het resultaat: Allergische reacties in de vorm van huidirritaties zijn dan niet ongewoon. In dit soort gevallen spreken artsen van zogenaamde rupsdermatitis.
Hoe wordt een eikenprocessierupsallergie correct gediagnosticeerd?
Rupsdermatitis is geen typische allergie, maar een pseudo-allergische reactie van het lichaam. De regio’s die het zwaarst getroffen worden, zijn de regio’s die niet bedekt zijn door kleding en waar vliegende brandharen snel aan kunnen blijven plakken. Huidgebieden die bijzonder risico lopen zijn:
- Gezicht
- Armen
- Onderbenen en voeten
- Nekgebied
- Bultjes, puisten of knobbeltjes die lijken op insectenbeten.
- Rode delen van de huid die gemakkelijk ontstoken kunnen raken.
- Zeer ernstige jeuk op het huidoppervlak.
Afhankelijk van met welke delen van het lichaam de stekende haren van de rupsen in contact komen, kunnen verdere symptomen optreden.
Eikenprocessiermot: symptomen bij contact met de slijmvliezen
Als de stekende haren van de rupsen in de ogen komen, kan hoornvlies- of conjunctivitis optreden. Als de giftige haren van de larven worden ingeademd, kan dit leiden tot irritatie van de luchtwegen. Dit is niet iets om mee te spotten! Als hierdoor allergische reacties zoals duizeligheid, kortademigheid of misselijkheid optreden, moeten de hulpdiensten onmiddellijk worden gebeld!
Welke behandelopties hebben effect?
In de meeste gevallen blijft de besmetting met de brandharen van de kleine rupsen onopgemerkt. Als er echter direct fysiek contact is met de larven of het nest van de eikenprocessierups, moeten zo snel mogelijk de volgende maatregelen worden genomen:
- Verwijder zichtbare rupsharen voorzichtig van het huidoppervlak met behulp van plakband.
- Verontreinigde kleding dient zeker verwijderd te worden voordat u de woonruimte betreedt. Daarna wassen in de wasmachine op 60°C.
- Versleten schoenen moeten ook buiten blijven en grondig worden schoongemaakt.
- Een lange douche inclusief het wassen van je haar is verplicht!
- Spoel de ogen uit met schoon water.
- Vervuilde spullen zoals autostoelen of rugzakken moeten ook grondig worden gereinigd.
Belangrijk: Draag altijd een veiligheidsbril en een ademhalingsmasker tijdens het schoonmaken!
Behandelingsmethoden voor rupsdermatitis
Eerst moeten de symptomen verminderd worden. Afhankelijk van de kuur kunnen de volgende medicijnen worden gebruikt:
- Om de huiduitslag die gepaard gaat met rupsdermatitis te verlichten, kunnen zalven die cortisone bevatten worden gebruikt. Ze verzachten de jeuk en hebben een ontstekingsremmende en anti-allergene werking. Maar bewezen huismiddeltjes zoals St. Janskruidolie en aloë vera helpen ook bij jeukende plekken. Kronkelkaaswraps of kamferolie daarentegen beloven verlichting van zwelling.
- Als er ernstige allergische reacties optreden, kunnen anti-allergische geneesmiddelen in de vorm van tabletten (antihistaminica) worden ingenomen.
- Voor moeilijke gevallen schrijven artsen vaak cortisontabletten voor.
- Als naast de huid ook de slijmvliezen zijn aangetast, kunnen ook andere medicijnen verlichting bieden. Als er onder andere conjunctivitis optreedt, kunnen antiseptische oogdruppels helpen. Als er symptomen in de luchtwegen zijn, worden vaak luchtwegverwijders en astmasprays voorgeschreven.
Eikenprocessiermot – welke maatregelen te nemen bij een besmetting?
Vanwege het hoge gezondheidsrisico moet de bestrijding van de plaag altijd aan een specialist worden overgelaten. Als er in uw eigen tuin een nest is ontdekt, dient u contact op te nemen met een erkende ongediertebestrijder van de staat of de verantwoordelijke openbare ordedienst.
Als de eikenprocessierups in het wild wordt gesignaleerd, is het raadzaam om de plaatselijke districtsboswachter of het verantwoordelijke stadsbestuur hiervan op de hoogte te stellen. Als er meerdere bomen besmet zijn, kunnen zelfs hele paden afgesloten worden. Als er al besmette gebieden bekend zijn, is het raadzaam deze plaatsen te vermijden, omdat op winderige dagen de fijne brandharen van de rupsen zich over een groot gebied kunnen verspreiden en zo een gevaar kunnen vormen voor mens en dier.
Belangrijk: Er is geen rapportageplicht in Duitsland. Toch moet een besmetting altijd worden gemeld bij het verantwoordelijke bureau, zodat er actie kan worden ondernomen en niemand onnodig schade ondervindt!
Eikenprocessiermot – welke methoden bestrijden de plaag?
Experts hebben verschillende mogelijkheden om de eikenprocessierupsen succesvol te bestrijden en hun nesten te verwijderen. Om ervoor te zorgen dat ook zij beschermd zijn tegen de giftige brandharen van het ongedierte, komen de professionals met speciale apparatuur langs.
Spuitlijm
Een bijzonder beproefde methode is het volledig inkapselen van de webnesten met behulp van spuitlijm. Het is niet meer mogelijk dat de nesten uit elkaar vallen. Deze controlemaatregel voorkomt ook dat de brandharen zich verspreiden.
Heet schuim
Een andere optie is opschuimen met heet schuim. De larven sterven direct af en de giftige brandharen zijn door de hitte niet meer gevaarlijk.
Zuigapparaten
De laatste methode die succesvol is in het bestrijden van het ongedierte is het afzuigen van het ongedierte. Waterkanonnen moeten echter worden vermeden. Deze methode is zinvol bij de bestrijding van de buxusboorder. Bij de eikenprocessierups zouden echter te veel gevaarlijke brandharen naar boven komen.
Chemische en biologische bestrijdingsmiddelen mogen alleen worden gebruikt als er geen alternatieve methoden zijn. Omdat het gebruik ervan ook beschermde soorten schaadt, is dit altijd de laatste optie en moet dit tot een minimum worden beperkt.
Bestrijd eikenprocessierups op natuurlijke wijze!
De eikenprocessiermot heeft veel roofdieren die helpen de plaag onder controle te houden. Daartoe behorenvleermuizen en diverse vogelsoorten zoals de hop en de koekoek, die dankzij de robuuste maagwand de rupsen inclusief de giftige brandharen kunnen verteren. Andere vijanden zijn brakke en sluipwespen. Deze laatste zijn ook effectief tegen mieren en motten.
Om uw eigen tuin ongediertevrij te houden, moet de buitenruimte zo worden ingericht dat de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups over voldoende voedsel en nestplaatsen beschikken. Hetbevestigen van nestkasten is daarom zinvol. De vogels zijn blij dat ze voldoende voedsel hebben voor hun jongen en de tuin is grotendeels vrij van schadelijke insecten zoals de eikenprocessierups.
Welke preventieve maatregelen kunnen genomen worden tegen de eikenprocessierups?
Om een massale verspreiding van de processiemot tegen te gaan, worden de eikenbomen in steden en dorpen jaarlijks besproeid met biologische preparaten. Deze zijn onschadelijk voor mensen en dieren. De maatregelen moeten echter uiterlijk eind april tot uiterlijk half mei worden uitgevoerd. Als dit niet het geval is, zijn de larven van de eikenprocessierups al te ontwikkeld en heeft preventie weinig zin.
Verder worden steeds vaker zogenaamde nematoden (rondwormen) gebruikt. Ze vallen niet onder de goedkeuringscriteria voor chemische gewasbeschermingsmiddelen en biociden en worden tegelijkertijd preventief genomen.
Bronnen en links
- https://www.geo.de/wissen/gesundheit/21388-rtkl-giftige-raupen-das-sollten-sie-ueber-eichen-processionsspinner-wissen
- https://www.umweltbundesamt.de/sites/default/files/medien/417/documente/leitfaden_eps_nl_deutsch.pdf
- https://schaedlingskunde.de/veroeffentlichungen/der-eichenprocessionsspinner-ein-gefaehrlicher-gesundheitsschaedling-und-pflanzenschaedling/
- https://www.mein-schoener-garten.de/eichenprocessionsspinner
Reacties (0)
Schrijf een reactie
Reacties worden gecontroleerd voor publicatie.