Verschillen tussen ratten en muizen – deze kenmerken helpen bij identi

Ratten of muizen – welk van deze twee knaagdieren richt de meeste schade aan?

Voor leken is het op het eerste gezicht niet zo eenvoudig om een muis van een rat te onderscheiden. Want oppervlakkig gezien hebben ze veel overeenkomsten, die het voor mensen lastig maken om de kleine knaagdieren direct uit elkaar te houden. Bij een tweede blik wordt het de waarnemer echter duidelijk dat het bij deze plaagdieren om twee verschillende wezens gaat. Maar welke uiterlijke en karakteristieke kenmerken verraden hun ware identiteit? Wij leggen het uit!

Wat zijn knaagdieren?

Knaagdieren (Rodentia) behoren tot de zoogdieren en komen op alle continenten van onze aarde voor. Er zijn ongeveer 2.200 verschillende soorten bekend. Qua grootte verschillen knaagdieren enorm: zo bestaan er dwergsoorten die slechts een paar gram wegen en grote exemplaren, zoals bijvoorbeeld de capibara, die met zijn circa tachtig kilogram een echt zwaargewicht is.

Een paar uiterlijkheden hebben ze echter gemeen. Zo bezitten de meeste van hen een dichte vacht, scherpe, constant doorgroeiende snijtanden en een lange staart. Zoals reeds vermeld leven knaagdieren overal ter wereld: uiteenlopende klimatologische omstandigheden, zoals die in poolgebieden, woestijnen, regenwouden of gebergten heersen, kunnen hen niet deren. De meeste exemplaren zijn nogal schuw en mijden het gezelschap van de mens. Enkele in het wild levende soorten, de zogenaamde cultuurvolgers, trekken op zoek naar voedsel naar menselijke nederzettingen. Knaagdieren die in onze breedtegraden voor de meeste schade zorgen, zijn:

Leefwijze & voorkomen

Er zijn knaagdieren die in groepen leven, maar ook enkele die er de voorkeur aan geven om buiten de paartijd als einzelgänger door het leven te gaan. De meeste soorten eten vooral planten. Afhankelijk van hun leefgebied en het seizoen voeden zij zich dan hoofdzakelijk met zaden, vruchten, noten, grassen, wortels, schors, twijgen of bladeren. Een klein deel daarentegen eet bijna alles wat voor hun kleine, scherpe snijtanden komt. Zij worden als alleseters aangeduid en doen zich eveneens tegoed aan wormen, vissen, insecten, vogeleieren en andere kleine dieren.

Kijkt men naar hun leefgebied, dan valt op dat zij zich in de loop der tijd zeer goed aan hun omgeving hebben aangepast : want hoewel de meesten van hen er de voorkeur aan geven om op het land of onder de grond te leven, zijn er ook exemplaren die, zoals bijvoorbeeld de bever, gewend zijn geraakt aan het leven in het water, of die, zoals onder andere de vliegende eekhoorn, kortere afstanden door de lucht kunnen zweven. En dan zijn er nog degenen die naar menselijke nederzettingen trekken. Tot de cultuurvolgers behoren vooral huismuizen evenals dak- en bruine ratten. Zij leven in de directe nabijheid van de mens en voelen zich daar ook uitermate thuis.

Voortplanting

Knaagdieren behoren tot de hogere zoogdieren (Eutheria) of placentadieren. Veel soorten van deze dieren, zoals bijvoorbeeld muizen, zijn in staat om zich meerdere malen per jaar voort te planten. De draagtijd is bij deze exemplaren dan van korte duur en het aantal nakomelingen enorm groot. In het begin nog naakt en hulpeloos, ontwikkelen de dieren zich echter vrij snel. Tot aan de geslachtsrijpheid verstrijkt bij deze groep knaagdieren circa zeven tot acht weken.

Er zijn echter ook knaagdieren (cavia's) waarvan de draagtijd langer is. Ook het aantal nakomelingen is beperkt tot een klein totaal. Direct nadat zij het levenslicht zien, zijn de jongen al ver ontwikkeld. Vooral de jongen van grotere soorten hebben bij de geboorte hun ogen al open. Velen van hen zijn in het bezit van hun vacht, kunnen na enkele uren al lopen en zijn zelfs korte tijd later volledig onafhankelijk van het moederdier.

Verschillen tussen ratten en muizen – welke zijn er?

Van een afstandje bekeken lijken ratten en muizen erg op elkaar. Als we echter naar huismuizen of dakratten kijken, springen de verschillen direct in het oog. Ook hun verschillende leefwijze en hun uitwerpselen verraden hun herkomst.

De grootte

Volwassen ratten en muizen zijn direct van elkaar te onderscheiden door hun verschil in grootte.

Unterschied Ratte Maus_ Nahaufnahme Ratte

Ratten: Ze bereiken een kop-romplengte tot drieëntwintig centimeter.

Unterschied Ratte Maus_Nahaufnahme Maus

Muizen: Huismuizen worden zonder staart ongeveer tien centimeter groot.

Bij beide exemplaren wordt de staartlengte bij de lichaamslengte opgeteld. Hierdoor kunnen ratten een grootte van zesenveertig en muizen een lengte van twintig centimeter bereiken. Als men alle andere kenmerken buiten beschouwing laat, kan er echter snel verwarring ontstaan tussen jonge ratten en volwassen muizen. Juist daarom is het belangrijk om alle afwijkingen te gebruiken voor een juiste identificatie.

Lichamelijke verschillen

Feit is: hoe groter het knaagdier, hoe compacter de afzonderlijke lichaamsdelen zijn. Ook hier is het echter doorslaggevend of het om een jong of een volwassen dier gaat.

Vachtkleur & staart

De kleur van de vacht verraadt op het eerste gezicht om welk dier het gaat. Ook de staart vertoont duidelijke verschillen.

Ratten: Ze hebben een grijsbruine tot zwarte beharing met een lichtere buik en een naakte, met schubben bezette staart.

Muizen: De vacht van huismuizen heeft een lichtgrijze tot bruine kleur. De buik van de dieren is iets lichter dan de rest van het lichaam. Hun staarten zijn lang, dun en behaard.

Voetafdrukken

Natuurlijk kun je de dieren onderscheiden aan de hand van de grootte van hun voetafdrukken. Er is echter nog een ander anatomisch verschil dat blootlegt of de voetafdrukken van ratten of muizen zijn. Want dakratten hebben de eigenschap om zich uitsluitend op hun tenen voort te bewegen. Daarom veroorzaken ze slechts een onvolledige voetafdruk. Huismuizen laten daarentegen een volledige afdruk achter, omdat ze hun voeten tijdens het lopen volledig op de grond plaatsen.

Producttip: Diervriendelijke val voor muizen en ratten

Vangt muizen en ratten levend
Van kunststof, met lokaasbakje
Plaatsen op de looproutes van de knaagdieren

Direct naar het product

Verblijfplaatsen & nestplaatsen

Ook hier wordt duidelijk om welke cultuurvolger het gaat. De volgende verschillen bestaan:

Ratten: Dakratten houden zich bij voorkeur in de buurt van mensen op. Ze hebben geen specifieke voorkeuren wat betreft hun verblijfplaatsen. Hun nesten bouwen ze expliciet op beschutte plekken. Bomen, hoge struiken en ruimtes tussen plafonds of zolders, spouwmuren en andere verhoogde, voor hen veilige plekken, gebruiken ze om hun nest te bouwen.

Muizen: Huismuizen kunnen net als ratten klimmen. Toch geven ze de voorkeur aan een leefwijze dicht bij de grond. Hun nesten vind je bijvoorbeeld onder vloerplaten of in verlaten tuinhuisjes, in holen in de grond en op rustige plekken in droge kelders en opslagruimtes.

Voedselvoorkeuren & eetgewoonten

Als ratten en muizen spreekwoordelijk honger zouden lijden en geen andere keuze hadden, zouden ze hetzelfde voedsel accepteren. Hebben ze echter de mogelijkheid om uit een overvloed te kiezen, dan worden diverse verschillen in hun voorkeuren en eetgedrag zichtbaar.

Ratten: Op het menu van dakratten staan vooral vochtige voedingsmiddelen zoals onder andere fruit, groenten, vlees en graankorrels, die ze alleen doorknagen en zo resten achterlaten. Bij het zoeken naar voedsel gebruiken ze steeds dezelfde looproutes (wissel). Een ander verschil dat hen onderscheidt van huismuizen is dat ze dagelijks een zekere hoeveelheid water moeten drinken.

Muizen: Deze cultuurvolgers voeden zich hoofdzakelijk met droge levensmiddelen zoals onder andere graankorrels. Ze eten hun voedsel als ware fijnproevers: ze ontdoen de vrucht van de kafjes en vermalen de voedzame korrel genietend met hun kleine snijtanden. Ook wat betreft het zoeken naar voedsel verschillen ze van ratten, want ze keren steeds weer terug naar dezelfde voerplaatsen. Bovendien zijn ze er niet per se op aangewezen om vloeistoffen in de vorm van water tot zich te nemen.

Waarom classificeert de mens ratten en muizen als plaagdieren?

Van de wereldwijd bekende knaagdieren gelden ongeveer 300 exemplaren als schadelijke knaagdieren. Want niet alleen in de landbouw en in de levensmiddelenproductie richten de kleine knaagdieren grote schade aan door voedingsmiddelen aan te vreten of oogstopbrengsten door vraat aan wortels of knollen te minimaliseren. Sommige soorten vernietigen ook isolatiemateriaal in gebouwen en knagen aan stroom- en waterleidingen. Een verdere factor die hen tot plaagdier degradeert, is het feit dat ze ziektes zoals salmonella en hondsdolheid op de mens en op andere dieren kunnen overdragen. Een infectieziekte die hoofdzakelijk door ratten wordt overgedragen, is leptospirose, welke door bacteriën (Leptospira) wordt veroorzaakt.

Redenen genoeg dus om de kleine knaagdieren te bestrijden of op afstand te houden. Echter, bij alle afkeer en walging die de mens voelt bij het zien van ratten en muizen, moet men bedenken dat bestrijding met chemische middelen niet alleen de dieren een pijnlijke dood bezorgt, maar dat de giftige stoffen eveneens schadelijk zijn voor de mens en zijn huisdieren.

Ratten en muizen op afstand houden – deze maatregelen en huismiddeltjes houden knaagdieren weg!

Om ratten en muizen kwijt te raken, zijn geen giflokazen nodig: het werkt ook anders! De volgende maatregelen houden cultuurvolgers uit de buurt van menselijke nederzettingen:

Mogelijke voedselbronnen ontoegankelijk maken

Afvalemmers in en buiten de eigen woning stevig afsluiten.
Voedselresten niet op de composthoop gooien.
Voorraadkasten regelmatig schoonmaken.
Levensmiddelenvoorraden en diervoer in goed afsluitbare vaten bewaren.
Huisdieren en wilde dieren moeten niet in de buitenlucht worden gevoerd.
Valfruit in de buitenruimte regelmatig oprapen.

Sterke geuren ter afweer

Ook sterke geuren in de vorm van gedrenkte doeken of geurzakjes houden de dieren op afstand. Aroma's waar ratten en muizen helemaal niet van houden, zijn:

Ammoniak
Terpentijn
Pepermunt
Oleanderbloesem

Schuilplaatsen afsluiten

Ratten en muizen komen in de meeste gevallen via gaten en kieren in de gevel of door kapotte leidingen het huis binnen. Als er knaagdieren in de binnenruimtes zijn opgemerkt, moet er een controle van alle toegangspunten plaatsvinden. Als er schuilplaatsen zijn ontdekt, moeten deze professioneel worden afgesloten.

Levendvallen

Zijn alle toegangspunten afgesloten, maar bevindt het knaagdier zich nog steeds in huis of in de schuur, dan zijn levendvallen een diervriendelijke methode om het knaagdier te vangen en het vervolgens op enige afstand in de vrije natuur weer uit te zetten. Bij de keuze van levendvallen moet erop worden gelet dat ze een passende grootte hebben en het dier bij het dichtklappen niet verwonden of zelfs doden.

Bronnen & links

Ingediend in: Anti-Mäuse-Spray, Lebendfalle Mäuse, Lebendfalle Ratte, Mäuse in Deutschland, Mäuse vertreiben, Ratten, Ratten bekämpfen, Rattenabwehr, Unterschied Ratte Maus