Schaamluizen - seksueel overdraagbare parasieten
Luizen bestaan waarschijnlijk al meerdere miljoenen jaren op aarde. Er zijn verschillende soorten van deze kleine, vleugelloze parasieten - sommige vallen dieren aan, andere voeden zich met plantensappen. Sommige luissoorten geven echter de voorkeur aan de mens als gastheer. Zo ook de schaamluis, die al sinds de middeleeuwen bekend is (middelhoogduits vilzlūs). Schaamluizen worden ook wel platjes genoemd, omdat ze vooral in het genitale gebied voorkomen en zich daar vastklampen aan het schaamhaar. Hoe schaamluizen worden overgedragen en wat u ertegen kunt doen, leest u hier.
Wat zijn schaamluizen?
Schaamluizen (Pthirus pubis) zijn vleugelloze ectoparasieten, net als kleerluizen en hoofdluizen. In tegenstelling tot hoofdluizen, die zich vooral op het hoofd bevinden en zich daar in het lange haar vasthouden, beperken schaamluizen zich meestal tot het genitale gebied. Omdat ze minuscuul klein zijn, blijven ze vaak onopgemerkt en merken sommige mensen ze gedurende langere tijd niet op. Pas door een ondraaglijke en plotselinge jeuk, die niet verdwijnt door krabben, ontstaat het vermoeden van schaamluizen.
Voorkomen van schaamluizen in de wereld
Schaamluizen waren al in de oudheid bekend. Aristoteles was van mening dat ze ontstonden door zweet en vuil. In de middeleeuwen kwamen schaamluizen echter bij zowel armen als rijken voor. Het wederzijds verwijderen van luizen in het gezin was een regelmatig tijdverdrijf. Het bijgeloof luidde dat luizen door hekserij waren ontstaan en vooral lompe en domme mensen zouden treffen.
Tegenwoordig weet men dat vooral slechte hygiënische omstandigheden het ontstaan van schaamluizen bevorderen. Overal waar hygiënische standaarden niet worden (kunnen) nageleefd, komen schaamluizen vaker voor.
In daklozenopvangen, vluchtelingencentra, oorlogs- en crisisgebieden stijgen de aantallen besmettingen met schaamluizen regelmatig aanzienlijk.
Terwijl hoofdluizen vooral kinderen treffen, blijven zij grotendeels gespaard van schaamluizen. Vooral mannen worden getroffen door schaamluizen, vrouwen iets minder. Dieren worden helemaal niet door schaamluizen aangetast, omdat ze strikt aan de mens gebonden zijn. Buiten het menselijk lichaam sterven schaamluizen binnen één tot twee dagen af, omdat ze de lichaamswarmte nodig hebben om te overleven.
Hoe zien schaamluizen eruit?
Schaamluizen zijn de kleinste luissoort die de mens treft. Ze worden tussen de één en maximaal twee millimeter groot. Omdat hun lichaam gedrongen is en ongeveer even breed als lang, lijkt hun uiterlijk op dat van krabben. Met hun zes sterke poten kunnen ze zich zijwaarts bewegen en zich vastklampen aan het schaamhaar. Vanwege hun minuscule lichamen zijn ze met het blote oog zo goed als onzichtbaar.
Een besmetting kan echter worden herkend aan zwarte korreltjes in het ondergoed - dit zijn uitwerpselen van de schaamluizen. Als men de korreltjes in een stukje toiletpapier wrijft, kleuren ze roodachtig, omdat onverteerde bloedresten worden uitgescheiden. Dit is een onmiskenbaar teken van een luisbesmetting.
Voortplantingsgedrag
Na de paring kan een enkel schaamluisvrouwtje 25 eitjes leggen. Deze plakt ze direct aan de haaraanzet. De eitjes zijn witachtig en hebben een zichtbaar kapje dat eraf valt wanneer de larven uitkomen. Van het leggen van de eitjes tot het uitkomen verstrijken onder optimale omstandigheden slechts zes dagen. Binnen 14 dagen ontwikkelen de larven zich tot volwassen schaamluizen en begint de voortplantingscyclus opnieuw.
Verblijfplaats op het lichaam
Schaamluizen bevinden zich op warme, goed doorbloede en behaarde lichaamsdelen. De meeste schaamluizen vindt men in het intieme gebied, sommige kunnen echter ook worden gevonden op een zwaar behaarde mannenborst of onder de oksels. In zeer zeldzame gevallen konden schaamluizen worden gevonden op de wimperrand en in de wenkbrauwen.
Schaamluizen brengen hun korte leven voornamelijk op één enkele plek op het lichaam door. Hun monddelen hebben ze daarbij permanent in de huid van de gastheer geboord en zuigen naar behoefte bloed. Alleen bij een zeer sterke besmetting met schaamluizen veranderen ze van verblijfplaats en kunnen ze bijvoorbeeld ook op zwaar behaarde benen worden gevonden.
Schaamluizen geven de voorkeur aan een losse beharing van de lichaamsplek en apocriene zweetklieren, die alleen in bepaalde lichaamsregio's voorkomen: oksels, tepels, genitale en perianale streek.
Voeding - wat eten schaamluizen?
Schaamluizen hebben, net als andere luizensoorten die de mens besmetten, bloed nodig. Schaamluizen hebben twee tot drie keer per dag vers bloed nodig. Daarbij scheiden ze een bloedstollend speekselsecreet in de steekwond af, dat een immuunreactie bij de mens uitlokt. Een onaangename jeuk als reactie is daarom vaak het gevolg.
Schaamluizen - overdracht van mens op mens
Als schaamluizen hun gastheer eigenlijk nooit verlaten, hoe komt het dan dat mensen die voorheen geen schaamluizen hadden, ze plotseling toch hebben? Omdat schaamluizen niet zoals vlooien kunnen springen en ook niet zoals insecten kunnen vliegen, kunnen ze alleen door direct lichaamscontact van de ene mens op de andere kruipen.
Het intieme lichaamscontact bij geslachtsgemeenschap speelt bij de overdracht van luizen een belangrijke rol. Omdat schaamluizen een gastheer dwingend nodig hebben, aangezien ze zonder hem binnen enkele dagen zouden sterven, kunnen ze alleen bij direct intiem contact worden overgedragen.
Een overdracht via gezamenlijk gebruikt beddengoed of bedden is eerder onwaarschijnlijk.
In zeldzame gevallen kunnen kinderen via handdoeken of beddengoed besmet raken. Bij hen komen schaamluizen dan echter voornamelijk bij het oog en in de wenkbrauwen voor. Symptomen zijn oogontstekingen, branderige ogen en tranende ogen.
Schaamluizen in de intieme zone - symptomen
Sommige mensen merken niet dat ze door schaamluizen zijn besmet. Heeft men veel wisselende seksuele partners of slaapt men met personen met een slechte lichaamshygiëne, dan kan het snel gebeuren dat men besmet raakt met schaamluizen.
Schaamluizen zelf veroorzaken een relatief geringe jeuk. Hoofdluizen en kleerluizen daarentegen roepen een onverdraaglijke jeuk op. Is men getroffen door een sterke besmetting met schaamluizen, dan vormen zich rondom de insteekplekken blauwachtige/bruinachtige vlekken.
Ongeveer drie tot zes dagen na een intiem contact kunnen de eerste symptomen van een besmetting optreden. Vooral 's nachts versterkt de jeuk zich door de warme temperaturen die onder de deken heersen.
Heeft men het vermoeden van een besmetting met schaamluizen, dan moet men een vergrootglas bij de hand nemen om de piepkleine parasieten waar te nemen. De neten van de schaamluizen zijn iets groter, maar ook slechts moeilijk met het blote oog herkenbaar.
In lichtgekleurd ondergoed zijn soms roodachtig-bruine vlekken te vinden die afkomstig zijn van de uitwerpselen van de luizen.
Diagnosestelling
Om zeker te weten dat men besmet is met schaamluizen, moet men een arts raadplegen. Huidartsen en specialisten voor de genitale zone zijn goed bekend met de kleine parasieten en kunnen de diagnose meestal op het oog stellen. Daarbij beperken ze zich tot de typische, door schaamluizen besmette lichaamsdelen zoals borst, oksels en de intieme zone. Daarbij letten ze op neten, volwassen schaamluizen en de karakteristieke insteekplekken die als blauwachtige vlekken herkenbaar zijn.
De diagnose wordt altijd gesteld wanneer levende luizen en met larven gevulde neten op het lichaam gevonden konden worden. Daarbij kan een zogenaamde netenkam worden gebruikt om de behaarde lichaamsdelen door te kammen. Netenkammen zijn speciale kammen met een zeer kleine afstand tussen de kamtanden, die neten en luizen kunnen uitkammen. Kunnen er alleen lege eihulzen op het lichaam worden gevonden, dan duidt dit niet op een actieve besmetting, maar wel op een besmetting uit het verleden.
Behandeling van een besmetting met schaamluizen
Kon door de arts een besmetting met schaamluizen worden bevestigd, dan zijn er meerdere maatregelen die men kan nemen voor de bestrijding van schaamluizen. Omdat door het openkrabben van de jeukende steken bacteriën, die normaal gesproken op het huidoppervlak zouden blijven, in de bloedbaan kunnen terechtkomen en er lelijke secundaire infecties kunnen ontstaan, moet een behandeling tegen schaamluizen zo snel mogelijk worden uitgevoerd.
Mogelijke secundaire infecties door schaamluizen
Stafylokokken en streptokokken zijn slechts twee van de vele bacteriesoorten die zich op het huidoppervlak kunnen bevinden. Buiten het lichaam zijn ze nauwelijks gevaarlijk, maar als ze via huidbeschadigingen in het lichaam terechtkomen, kunnen ze huidinfecties, steenpuisten, eczeem, nattende en etterende huidwonden tot gevolg hebben. Ook gezwollen lymfeklieren kunnen optreden als gevolg van een infectie met stafylokokken en streptokokken.
Behandeling van schaamluizen is mogelijk met middelen tegen hoofdluis!
Schaamluizen kunnen net als hoofdluizen worden behandeld met antiparasitaire middelen. Producten met de synthetische olie dimeticon zijn volgens Stiftung Warentest effectief, omdat ze de luchtwegen van de luizen verstoppen, waardoor deze stikken. Bij neten onderbreekt de olie de zuurstoftoevoer en sterven de larven af.
Ook zijn producten met Licener, een extract van de neemboom, een effectief alternatief voor dimeticon. Ongeacht welk middel men kiest, geldt het volgende: bijna elk luizenmiddel moet binnen een week nogmaals worden toegepast om er zeker van te zijn dat alle luizen, evenals de neten, volledig zijn gedood.
Er is echter onlangs vastgesteld dat luizen resistentie hebben ontwikkeld tegen de gebruikelijke chemische bestanddelen. Deze verliezen daardoor steeds meer van hun effectiviteit.
Omdat de huid in de intieme zone gevoeliger is dan de hoofdhuid, moet men altijd eerst op een klein plekje testen of de huid eventueel allergisch of geïrriteerd op het middel reageert!
Luizenshampoo van Silberkraft
De Silberkraft luizenshampoo is een effectief middel voor de behandeling van hoofdluis. De 2-fasenshampoo is een innovatief behandelingsconcept en verwijdert neten en hoofdluizen in slechts één toepassing van 15 minuten. Hierbij wordt Silberkraft vertrouwd op een siliconenoliemengsel en worden chemische bestanddelen vermeden zoals bijvoorbeeld permethrine. De luizenshampoo bevat dimeticon, dat de luchtwegen van de luizen afsluit waardoor ze stikken. Omdat de werking fysiek is, kunnen de luizen geen resistentie opbouwen. De puur fysieke werking voorkomt bovendien huidirritaties en allergische reacties op het middel en is zeer mild voor de huid. Omdat er geen geurstoffen worden gebruikt, is de shampoo ook geschikt voor mensen met een gevoelige huid.
Netenkam of scheren?
Aangetaste plekken moeten tijdens de behandeling met een netenkam worden uitgekamd . Zo kunnen schaamluizen en hun neten uit het haar en van het lichaam worden verwijderd. Kam hiervoor het haar gelijkmatig door vanaf de aanzet tot aan de punten en veeg de kam na elke streek af aan een keukenpapiertje.
Een snellere en radicalere methode is om de aangetaste lichaamsdelen met een scheermes te scheren. Zo ontneemt men de volwassen schaamluizen de mogelijkheid om zich vast te houden. Ook worden de neten die aan het haar kleven, samen met het haar van het lichaam verwijderd.
Schaamluizen in de wimpers: let op bij de behandeling!
Anders is het wanneer schaamluizen in de wimpers worden gevonden. Omdat luizenmiddelen niet in contact mogen komen met de gevoelige slijmvliezen van de ogen, moeten schaamluizen en neten handmatig worden verwijderd. Hiervoor kan men de schaamluizen en neten met een dunne pincet eruit plukken. Een andere mogelijkheid is om vaseline dik op de wimpers aan te brengen. Dit onderbreekt de zuurstoftoevoer van de schaamluizen en neten, waardoor ze na verloop van tijd afsterven. Aanbevolen wordt een behandeling met vaseline van driemaal daags gedurende in totaal tien dagen.
Tijdens de therapie moet men nauw lichamelijk contact en seksueel contact vermijden. Pas na afronding van de therapie is seksueel contact weer mogelijk.
Omdat men schaamluizen aan de partner(s) kan hebben doorgegeven, moeten ook zij op schaamluizen worden onderzocht en indien nodig een behandeling tegen schaamluizen ondergaan.
Bij een extreem sterke besmetting, waarbij een uitwendige behandeling alleen niet voldoende is, kan men ivermectine in tabletvorm oraal innemen. Dit moet echter altijd eerst met een arts worden besproken!
Overige maatregelen in het huishouden
Omdat schaamluizen kunnen wijzen op een onhygiënische omgeving, moeten alle textielwaren (beddengoed, kleding, kussenslopen, dekens etc.) op minimaal 60°C worden gewassen . Alleen zo weet men zeker dat schaamluizen afsterven. Is dit bij sommige textielwaren niet mogelijk, dan moeten deze naar de stomerij worden gebracht.
Preventie - wat kan men vooraf doen tegen schaamluizen?
Om te voorkomen dat u in de vervelende situatie van een schaamluisbesmetting terechtkomt, kunt u erop letten dat u zelf en ook uw gezinsleden een goede persoonlijke hygiëne handhaven. Het lichaam en het haar moeten regelmatig met water en zeep worden gereinigd. Daarnaast is het belangrijk om regelmatig het bed te verschonen en gebruikt beddengoed op 60°C te wassen. Zo verkleint u het risico op een mogelijke besmetting aanzienlijk.
Als u weet dat uw seksuele partner schaamluis heeft, moet u intiem contact vermijden totdat de behandeling tegen schaamluis volledig is afgerond. Bovendien moet u tijdens de behandelingsperiode het bed niet delen met de betreffende persoon.
Bronnen en verdere informatie
- https://www.schaedlingsbekaempfung-infonet.de/schaedlinge/hygieneschaedlinge/16-laeuse
- https://www.ratgeber-hautgesundheit.de/laeuse/laeusearten/
- https://www.gelbe-liste.de/krankheiten/laeuse
- https://www.netdoktor.de/krankheiten/filzlaeuse/
Reacties (0)
Schrijf een reactie
Reacties worden gecontroleerd voor publicatie.