Onopvallend plaagdier met een grote eetlust – de ritnaald
Hobbytuiniers zijn de ritnaald vast wel eens tegengekomen. De kleine plaagdieren zijn namelijk dol op groenten. Omdat ze hun activiteiten onder de grond uitvoeren, is het echter niet zo eenvoudig om ze op heterdaad te betrappen. Verborgen voor onze ogen knabbelt hij stiekem aan de wortels van sla, maïs of groenten en berooft de planten daardoor van al hun levenskracht. Maar ook aardappelen staan op zijn menu. Spreekwoordelijk als een worm in een appel boort hij zich erin. Als hij niet wordt gestopt, verorbert hij ze sneller dan ons lief is. Maar geen paniek: er zijn genoeg mogelijkheden om de kleine worm uit onze moestuinen te elimineren.
Wat zijn ritnaalden?
Ritnaalden zijn de larven van de kniptor (Elateridae). Ze behoren tot de familie van de kniptorren en richten onder de grond aanzienlijke schade aan de essentiële plantendelen van groenteplanten aan. De volwassen dieren hebben een donkerbruine kleur en worden tussen de negen en twaalf millimeter groot. Hun lichaam heeft een smalle vorm die naar het achterste deel van de kever spits toeloopt. Vanwege hun eetgewoonten, ze voeden zich hoofdzakelijk met plantenpollen en nectar, richten de volwassen dieren geen schade aan. De kleine larven daarentegen wel. Maar hoe zien ritnaalden eruit?
Uiterlijk
Ritnaalden worden tot twee centimeter lang en hebben een opvallende gelig-rode kleur. Hun gehele lichaam is omgeven door een chitinepanzer, wat verantwoordelijk is voor hun naam. De kop van de worm onderscheidt zich duidelijk van zijn verder egale kleur: hij is bruin, bezit een behoorlijk krachtige kaak en is uitgerust met drie paar poten.
Voorkomen & leefgebied
In Centraal-Europa komen ongeveer 150 verschillende soorten voor. Sommige exemplaren leven als roofdier en andere voeden zich uitsluitend met planten. Ritnaalden die hun leefgebied onder de grond hebben, zijn planteneters (Phytophagen) en storten zich hoofdzakelijk op onze groente- en slaplanten. De larven van de volgende soorten komen het meest voor in Nederlandse tuinen:
- Grauwe kniptor (Agriotes sputator)
- Akkerkniptor (Agriotes lineatus)
- Donkere kniptor (Agriotes obscurus)
Vooral in het voorjaar en in de herfstmaanden voeden de wormen zich met de wortels van uiteenlopende groenteplanten. In de zomer, wanneer er incidentele droge periodes kunnen voorkomen, gaan de plaagdieren op zoek naar een vochtiger leefgebied: oogstrijpe aardappelen hebben ze in dit jaargetijde bijzonder graag.
Goed om te weten: ook in potplanten kan een aantasting voorkomen. In de meeste gevallen werd de worm dan echter met reeds besmette potgrond meegebracht.
Voortplanting
In de maanden mei tot juni leggen kniptorren hun eieren. Een vochtige en dichte bodemkwaliteit bevalt hen bijzonder goed als broedplaats. De vrouwtjes zorgen in hun leven voor circa tweehonderd nakomelingen. Ze leggen hun eieren onregelmatig verspreid net onder het aardoppervlak. Bij gunstige weersomstandigheden komen na circa vier tot vijf weken de piepkleine ritnaalden uit, die vanaf dat moment gedurende een periode van maximaal vijf jaar elke tuinier het leven zuur maken.
Van ei tot volwassen dier doorlopen de plaagdieren, afhankelijk van de soort, negen tot vijftien larvestadia. In het tweede jaar van hun leven beginnen de kleintjes met vreten en kunnen hierbij, totdat ze verpoppen, grote schade in de tuin en op het veld aanrichten. Bijzonder actief en hongerig zijn de kleine wormen in de volgende maanden:
- Begin april tot half mei
- Eind juni tot half juli
- Half augustus tot begin oktober
In deze tijd vreten de dieren alle ondergrondse plantendelen of groenteknollen die voor hun kleine kaken komen. Juist daarom moeten eerste tekenen van een aantasting door dit plaagdier serieus worden genomen en effectieve bestrijdingsmaatregelen niet op de lange baan worden geschoven.
Ritnaalden – gevaarlijk voor mensen of alleen voor onze groenten?
Draadwormen op zich kunnen voor de mens niet gevaarlijk worden. Maar: hebben de plaagdieren zich bijvoorbeeld in een aardappel of wortel genesteld, dan laten ze in hun vraatgangen uitwerpselen achter, die werkelijk niemand samen met de aardappel op zijn bord wil hebben. Het is eveneens mogelijk dat schimmels en bacteriën in de boorgangen binnendringen en bij het eten van de aardappel secundaire infecties kunnen veroorzaken. Aangetaste groenten moeten daarom niet meer geconsumeerd worden.
Draadwormen bestrijden – welke groenteplanten staan op hun menu?
Droge klimatologische omstandigheden houden draadwormen helemaal niet van. Als het gedurende langere tijd niet heeft geregend en de aarde is uitgedroogd, begeeft hij zich ofwel op zoek naar betere levensomstandigheden naar diepere, vochtigere aardlagen en knabbelt daar aan de wortels van planten of hij boort zich in oogstrijpe groenten.
Bijzonder graag houdt hij zich op in vers aangelegde groente- of tuinbedden, waarop voorheen nog gras- of weidelandschappen het landschapsbeeld bepaalden. Van deze gewassen snoept de draadworm het vaakst:
Vanwege het feit dat draadwormen hoofdzakelijk onder de aarde hun gang gaan, wordt een plaag pas opvallend wanneer de plaagdieren de plant al hebben beschadigd. Voor onze ogen zichtbaar wordt een besmetting dus pas wanneer de gewassen beginnen te verwelken. Behalve bij bieten- en knolgewassen: bij hen wordt de aanwezigheid van de plaagdieren pas bij de oogst zichtbaar.
Welk planten-schadebeeld wijst op een ritnaaldenplaag?
Een typisch teken dat draadwormen zich tegoed doen aan onze planten, is de zogenaamde verwelking. Wordt de wortel van een plant beschadigd, dan kan deze niet meer voldoende voedingsstoffen en water opnemen. Het gevolg: ze begint te verwelken en sterft uiteindelijk af. Wordt een plaag door het plaagdier pas laat opgemerkt, dan zijn bij nauwkeurige inspectie duidelijke vraatsporen aan de wortels van de gewassen te herkennen. Bij een massale plaag kan het zelfs voorkomen dat de wortel volledig opgegeten is en de plant simpelweg omvalt en zich heel gemakkelijk uit de bodem laat trekken.
Bij knolgewassen, zoals onder andere bij aardappelen, wortelen of rode biet wordt een plaag op andere wijze zichtbaar: bij deze groentesoorten wordt de aanwezigheid van de wormen door regelmatige vraatgangen zichtbaar.
Treedt een plaag door de draadworm in de lentemaanden op, dan vernietigen de plaagdieren alle jonge kiemen. Het resultaat: de planten zijn te zwak om zich te herstellen en sterven af.
Hoe kan men een plaag door draadwormen voorkomen?
Helaas is het helemaal niet zo eenvoudig om de vraatzuchtige draadwormen uit de tuinbedden te verdrijven. Want zoals reeds vermeld houdt het plaagdier zich op in diepere aardlagen en blijft voor het menselijk oog lang onzichtbaar. Een ander probleem is dat altijd meerdere generaties en soorten op een veld of in een tuinbed leven en niet alle exemplaren met hetzelfde middel bestreden kunnen worden. Om deze reden bewijst bij de draadworm de aloude wijsheid «voorkomen is beter dan genezen» zich als perfecte maatregel.
Verse bedden niet met bedreigde gewassen beplanten
Vers omgespitte bedden, die net nog met gras begroeid waren, zijn voor draadwormen de perfecte leefomgeving. Daarom zouden aardappelen & co. de eerste twee jaar in geen geval in dit deel van de tuin geplant moeten worden.
Aardbodem losmaken
Voordat een bed met nieuwe planten wordt bestukt, is het raadzaam om de aardbodem goed los te maken. Zo is gegarandeerd dat de bodem bij het water geven niet te vochtig wordt. Want zoals reeds vermeld houden draadwormen niet van een droge leefomgeving. Een ander positief neveneffect is dat de eitjes evenals de pas uitgekomen larven bij het losmaken van de aarde aan het aardoppervlak terechtkomen en uitdrogen.
Overmatig water geven vermijden
Vochtige bodems zijn waar draadwormen het meest van houden. Daar voelen ze zich prettig en verspreiden ze zich op grote schaal. Daarom zouden tuinplanten slechts zoveel water moeten krijgen als ze voor een gezonde groei nodig hebben.
De juiste vruchtwisseling kiezen
Werd er bij de laatste oogst van aardappelen, wortelen en sla ritnaalden in de groenten ontdekt, dan moeten in het daaropvolgende jaar absoluut niet dezelfde groentesoorten worden aangeplant worden. In de wintermaanden verschuilen de plaagdieren zich diep in de grond en zouden ze bij dezelfde beplanting in het voorjaar weer voldoende te eten hebben om zich vrolijk verder voort te planten.
Groentesoorten zoals veldbonen, stambonen en witte kool lusten de plaagdieren helemaal niet. Dus verander simpelweg de vruchtwisseling en maak de leefomgeving voor ritnaalden onaantrekkelijk. Het vrouwtje van de kniptor zal een andere plek voor haar nageslacht zoeken en een rijke groenteoogst is gegarandeerd.
Goudsbloemen en afrikaantjes planten
Een andere kleurrijke voorzorgsmaatregel is de juiste beplanting. Zet simpelweg een paar van de genoemde bloemsoorten tussen de door de ritnaald zo begeerde groenteplanten. De plaagdieren zullen snel het hazenpad kiezen: want goudsbloemen en afrikaantjes zijn giftig voor de vraatzuchtige worm. Overigens helpt deze prachtige maatregel ook bij een bestaande plaag!
Correct bemesten
Voor kalkrijke bodem gaan ritnaalden met een grote boog omheen. Een plaag door dit plaagdier kan dus worden verminderd als de te beplanten grond ongeveer een week van tevoren met kalkstikstofrijke meststof wordt bewerkt.
Ritnaalden bestrijden – deze natuurlijke maatregelen helpen!
Zoals reeds vermeld, hebben de vrouwelijke kniptorren dichte en vochtige aarde nodig voor hun eiafzet. Ook de piepkleine larven hebben een vochtige leefomgeving nodig om zich helemaal prettig te voelen en niet uit te drogen. Met de volgende methoden kan een plaag door de onverzadigbare wormen worden verminderd en met enig geduld en doorzettingsvermogen worden bestreden.
Bodem niet te veel water geven en ritnaalden storen door de aarde los te maken
De bodem moet voor en na het planten voortdurend worden losgemaakt en bewerkt. Vooral in het voorjaar en in het najaar, wanneer de beestjes erg actief zijn, is het omspitten van de bedden zinvol. Het positieve effect: overtollig vocht wordt uit de bodem verwijderd, de eitjes en larven drogen uit en een plaag wordt zodoende verminderd.
Belangrijk: Overmatig water geven schaadt niet alleen de planten, maar trekt ook ritnaalden aan!
Planten voorzaaien
Voorgekiemde gewassen zijn krachtiger en daardoor beter bestand tegen een vraataanval van ritnaalden. Dus: aardappelen en dergelijke alleen voorgekiemd uitplanten!
Vroege aardappelen planten
Het is zinvol om aardappelrassen te gebruiken die eerder geoogst kunnen worden. Want hoe langer het lievelingsvoedsel van de ritnaalden in de grond blijft, des te meer kans hebben de plaagdieren om zich aan de knol te goed te doen.
Ritnaalden bestrijden – aaltjes (nematoden) werken effectief
Ook aaltjes (nematoden) kunnen voor de gerichte bestrijding van ritnaalden worden ingezet. Eenmaal in het bed uitgezet, gebruiken ze het plaagdier voor de voortplanting en als voedselbron en bezorgen tuinliefhebbers zo een rijke oogst. Want groenten interesseren de nuttige insecten niet. Na het volbrachte werk trekken ze gewoon verder en gaan ze op zoek naar nieuwe gastheren.
Ritnaalden bestrijden – natuurlijke vijanden lokken
Vogels, egels, mollen en loopkevers en vele anderen eten maar al te graag ritnaalden. Om het plaagdier op een geheel natuurlijke wijze te bestrijden en er en passant nog een paar monden mee te voeden, moet de eigen tuin aantrekkelijk worden gemaakt voor de natuurlijke vijanden van de worm. Dus waarom niet twee vliegen in één klap slaan, iets goeds doen voor ons milieu en tegelijkertijd de ongewenste ritnaalden uit de groentebedden verdrijven?
Bestrijden van ritnaalden – aardappelen als val gebruiken
Om de ritnaald uit de dieper gelegen bodemlagen te lokken en te vangen, kunnen aardappelvallen worden gebruikt. Snijd hiervoor meerdere aardappelen in plakken van een centimeter dik en steek ze op houten prikkers. Graaf deze vervolgens tussen de besmette planten ongeveer vijf centimeter diep in de grond en wacht tot de plaagdieren zich aan de knollen te goed doen. Verwijder ze bij een succesvolle vangst uit de grond en gooi ze weg.
Reacties (0)
Schrijf een reactie
Reacties worden gecontroleerd voor publicatie.