Muizen in Duitsland – deze knaagdieren zijn van oorsprong voor ons

Horen muizen zonder uitzondering tot de plaagdieren of zijn ze ook nuttig voor de natuur?

Muizen: Er zijn talloze soorten in Duitsland en eigenlijk zien de knaagdieren er ook wel schattig uit. Komen de kleine beestjes echter in onze binnenruimtes terecht, dan wordt hun schattige uiterlijk voor ons mensen al snel bijzaak en doen we er alles aan om de knaagdieren zo snel mogelijk uit onze vier muren te verdrijven. En dat is ook nodig: want sommigen van hen kunnen aanzienlijke problemen veroorzaken. Welke dit zijn en welke muizensoorten voornamelijk door het Duitse landschap trekken, ontdekken onze leergierige lezers nu.

Wat zijn muizen?

Muizen (Mus) behoren tot het geslacht van de huismuizen. Je komt ze in de verste uithoeken van onze aarde tegen. Ongeacht de heersende klimatologische omstandigheden: muizen hebben zich in de loop der tijd zeer goed aangepast aan de verschillende leefgebieden. Ze leven in savannes, op bergtoppen en ook in gebieden rond de poolcirkel.

Het bekendste exemplaar van deze familie is de huismuis. Naast deze cultuurvolger zijn er nog 37 andere soorten bekend. Sommigen van hen zijn werkelijk schuwe beestjes. Ze leven teruggetrokken in bossen en verkiezen het om de nabijheid van de mens te vermijden. Sommige voelen zich daarentegen in menselijke nederzettingen in de ware zin van het woord bijna al thuis. En dat heeft een reden: ze vinden daar de perfecte levensomstandigheden en voedsel in overvloed.

Belangrijke kenmerken

Muizen worden tussen de vier en twaalf centimeter groot. Daarbij komt hun lange staart, die bij de meeste soorten net zo lang is als hun lichaam. Qua gewicht zijn in het wild levende knaagdieren met hun dertig gram ware lichtgewichten. Hun vacht heeft een grijze tot bruine kleur, die richting de buik aanzienlijk lichter wordt. Een opvallend kenmerk van muizen is hun lange, dunne, licht behaarde staart die voorzien is van schubringen. Ook hun scherpe, constant doorgroeiende snijtanden mogen er wezen. Want als ze willen, zijn ze zelfs in staat om met behulp van hun mondwerktuigen zich door deuren en metselwerk heen te knagen.

Voorkomen & leefgebied

Muizen komen oorspronkelijk uit verre landen zoals Afrika, Azië en Zuid-Europa. Zelfs de inmiddels in Duitsland gevestigde huismuis komt eigenlijk uit India en werd als zogenaamde cultuurvolger op schepen naar Centraal-Europa meegebracht. Het natuurlijke leefgebied van muizen zijn bossen en uitgestrekte savannes. Hoewel de zoogdieren ook kunnen zwemmen, verkiezen ze het leven op het land. De meeste knaagdieren verdragen namelijk geen vochtig klimaat. Precies dit is ook de reden waarom enkelen van hen in de herfst en winter vaker menselijke woningen opzoeken. Eenmaal daar aangekomen, gaan de knaagdieren op zoek naar een rustige en droge schuilplaats. Kapotte gevels evenals defecte deuren en open kelderramen bieden hen hiervoor de perfecte toegangsmogelijkheid.

Leefwijze

Muizen behoren tot de zoogdieren die geen winterslaap houden. Toch kunnen ze, wanneer de temperaturen richting het vriespunt dalen en er geen voedsel meer te vinden is, in een zogenaamde schijndode toestand raken. Precies om deze reden zoeken ze een warme plek om te overwinteren en leggen ze voor tijden waarin ze niet op de voorraden van de mens kunnen terugvallen, een dienovereenkomstige voedselvoorraad aan.

Muizen zijn meestal in de dageraad of in de late avonduren op jacht. De in de vrije natuur levende exemplaren gebruiken hiervoor altijd dezelfde paden en keren terug naar dezelfde voederplaatsen. De kleine knaagdieren kunnen ook met elkaar communiceren. Dit doen ze door afscheidingen van hun eigen urine evenals door hun lichaamsgeur. Ook ultrasone tonen, die ontstaan door het klikken van hun stembanden en die voor het menselijk oor verborgen blijven, gebruiken ze voor hun onderlinge communicatie.

Voortplanting

De kleine knaagdieren zijn al op een leeftijd van drie maanden geslachtsrijp. Onder gunstige levensomstandigheden kunnen ze dan circa acht keer per jaar voor nageslacht zorgen. Als men bedenkt dat muizen na een draagtijd van slechts drie weken tussen de vier en acht jongen ter wereld brengen, wordt het duidelijk dat een enkel muizenpaar in de loop der tijd tot een regelrechte plaag kan uitgroeien.

Na de geboorte ontwikkelen de aanvankelijk nog hulpeloze jongen zich in ijltempo. Aan het begin van hun leven wegen ze nog maar één gram. Bovendien zijn ze blind, doof en volledig naakt. Al na tien kalenderdagen vormt zich langzaam een zacht dons op hun lichaam en op een leeftijd van zestien dagen openen ze voor het eerst hun ogen. Na ongeveer drie weken zijn ze zo ver ontwikkeld dat ze het moederdier niet meer nodig hebben en zelf op zoek gaan naar voedsel.

Inheemse muizen in Duitsland – de drie belangrijkste soorten op een rij

Er zijn in Duitsland ongeveer tien inheemse muizensoorten die we in het dagelijks leven tegen kunnen komen. De andere exemplaren zijn te schuw en vermijden menselijke nederzettingen.

• Dwergmuis
• Brandmuis
• Woelmuis
• Aardmuis
• Veldmuis
• Bosmuis
• Geelhalsbosmuis
• Rosse woelmuis
• Huismuis
• Brandmuis

Muizen leven in schuren en op akkers en in aangrenzende bos- en weidegebieden. Ook voor de binnenruimtes van mensen deinzen ze niet terug. Vooral in de herfst- en wintermaanden begeven ze zich ter bescherming tegen kou en vocht naar het binnenste van huizen, schuren en garages. De drie volgende muizensoorten behoren hier tot de bekendste in hun soort.

De Huismuis

Huismuizen (Mus musculus) behoren tot de bekendste voorraadplaagdieren ter wereld. De dieren voelen zich al duizenden jaren uitstekend thuis in de buurt van de mens. En dat is ook niet verwonderlijk: in menselijke nederzettingen vinden ze altijd voldoende voedsel en een warm plekje om te leven en hun jongen groot te brengen.

Uiterlijk

Huismuizen bereiken een kop-romplengte tussen de zeven en elf centimeter en wegen ongeveer dertig gram. Hun lange, licht behaarde staart met schubringen is met zijn tien centimeter bijna net zo lang als hun hele lichaam. Hun vacht heeft een grijze tot bruine kleur, die richting de buik iets lichter wordt en bij sommige huismuizen zelfs volledig wit is. Vanwege hun lichte gewicht zijn de dieren zeer goede klimmers. Met behulp van hun scherpe, voortdurend doorgroeiende voortanden zijn de kleine beestjes in staat om zich door deuren en zelfs door afdichtingsmateriaal heen te vreten.

Leefgebied

Huismuizen zijn in de eerste plaats 's nachts actief. Ze bouwen hun nest voornamelijk dicht bij hun voedselbronnen en gaan in de beschutting van de duisternis op zoek naar eten. Want hoewel ze de nabijheid van de mens opzoeken, zijn de kleine knaagdieren uiterst schuwe wezens. Bij de keuze van hun voedsel geeft de Huismuis de voorkeur aan granen en andere zaden, maar als hun lievelingskostje niet voorradig is, zijn ze niet erg kieskeurig. Ze behoren tot de alleseters, wat ertoe kan leiden dat door een plaag van dit knaagdier alle voedselvoorraden in de voorraadkast vervuild of zelfs vernietigd worden.

Muizensoort: Huismuis – plaagdier of nuttig insect?

Huismuizen vervuilen voedsel met hun uitwerpselen en maken het oneetbaar. Bovendien richten ze met hun knaagtanden ook schade aan gebouwen, isolatiemateriaal en elektrische bedrading aan. Dit kan in het ergste geval leiden tot brand en kortsluiting. Maar ze staan ook wereldwijd bekend als hygiëne- en gezondheidsplaagdier: ze kunnen namelijk gevaarlijke ziekteverwekkers overdragen, zoals onder andere tyfus, salmonella en het hantavirus.

Elke medaille heeft echter een keerzijde: in de vrije natuur zijn huismuizen ook nuttig. Zo maken ze de bodem los en zorgen ze voor de verspreiding van zaden en sporen.

De spitsmuis

Hoewel de spitsmuis (Soricidae) anatomisch en qua naam erg op muizen lijkt, verschilt hij enorm van zijn naamgenoten. Feit is: spitsmuizen behoren niet tot de groep van knaagdieren, maar zijn verwant aan mollen en egels. Ze behoren tot de orde van de insecteneters (Eulipotyphla), wat duidelijk aan hun gebit te zien is.

Uiterlijk

Het meest opvallende kenmerk van spitsmuizen is hun lange, spitse neus. Hun ogen zijn minuscuul en liggen diep verborgen in de vacht, waardoor het bijna lijkt alsof ze, net als de mol, niet kunnen zien. Afhankelijk van de soort bereiken deze insecteneters een grootte tussen de vier en zeventien centimeter en een gewicht tussen de vier en zeventien gram. In directe vergelijking met andere muissoorten valt op dat de ledematen van de spitsmuis korter en gedrongener zijn. Ook de staart van deze soort is minder lang dan het kop-romp-gedeelte. Hun dichte, korte vacht is afhankelijk van de soort geelbruin, grijs, bruin of zwart gekleurd. Ook bij spitsmuizen is de buik duidelijk lichter van kleur.

Leefwijze

Spitsmuizen zijn zowel 's nachts als overdag actief. Ze leven voornamelijk in vochtige leefgebieden zoals dichte bosgebieden. Bovendien zijn ze ronduit hyperactief, wat ertoe leidt dat ze een hartslag tussen de 750 en 950 slagen per minuut hebben. Omdat deze eenzelvige dieren niet goed kunnen klimmen, leggen ze hun nest ofwel onder de grond of op beschutte plekken nabij de bodem aan. Ze markeren hun leefgebied met afscheidingen, wat betekent dat de kleine insecteneter territoriaal leeft.
Op het menu van de dieren staan primair insecten en wormen evenals planten. In de voorraadkasten van de mens komt men de spitsmuis echter uiterst zelden tegen. Maar zeg nooit nooit: als het dier verdwaalt, kan ook de spitsmuis de veroorzaker van voorraadschade zijn.
Belangrijk: Het speeksel van sommige spitsmuizen is giftig. Dit voordeel gebruiken ze om hun prooi te doden. Voor de mens kan een beet pijnlijk zijn.

Muissoort: Spitsmuis – plaag of nuttige insecten?

Spitsmuizen vergrijpen zich slechts zelden aan het voedsel van de mens. Om deze reden spelen ze een eerder ondergeschikte rol als voorraadplaag. Omdat de dieren zeer goed kunnen graven en zich voornamelijk voeden met insecten en wormen, vervullen ze als plaagbestrijder een nuttige functie in ons ecosysteem.

De bosmuis

Bosmuizen (Apodemus sylvaticus) behoren tot de familie van de langstaartmuizen. Ze zijn bliksemsnel, kunnen klimmen en zwemmen. Voelen ze dat er gevaar dreigt, dan kunnen ze tot wel tachtig centimeter ver springen. Mocht het toch gebeuren dat «Speedy Gonzales» bij zijn staart wordt gepakt, dan is dat voor de bosmuis geen probleem: hij laat dan simpelweg zijn staarthuid los en laat de aanvaller spreekwoordelijk verbouwereerd achter.

Uiterlijk

Bosmuizen worden circa 19 centimeter lang, waarvan ongeveer acht centimeter uit de nauwelijks behaarde staart bestaat. Hun vacht is zacht en heeft een bruingrijze kleur. Zoals bij bijna alle muizen is ook bij dit schattige exemplaar de buik met zijn grijs-witte kleur iets lichter.

Leefwijze

Bosmuizen, die vanwege hun anatomische voordeel ook wel springmuizen worden genoemd, verkiezen lichte bosgebieden als leefgebied. Daar leven ze langs bermen en bosranden. Maar ook parken, tuinen en landbouwgrond gebruiken ze als leefomgeving. Wordt het buiten kouder, dan doet de bosmuis hetzelfde als de huismuis: hij gaat op zoek naar een warm, droog plekje om te overwinteren en belandt dan niet zelden in de binnenruimtes van de mens.

Bosmuizen houden geen winterslaap. Wanneer ze niet aan het paren zijn, zijn het solitaire dieren en gaan ze pas in de schemering en 's nachts op zoek naar voedsel. Kortom: ze zijn schemer- en nachtactief. Op hun menu staan voedingsmiddelen zoals meel, graankorrels, fruit en boomzaden van platanen, eiken, linden, beuken en essen.
Maar ze eten niet alleen vegetarisch: de kleine knaagdieren maken zich ook tegoed aan slakken, insecten en larven.

Muissoort: Bosmuis: plaag of nuttig insect?

Bosmuizen kunnen alleen tot een probleem worden als ze in grote getale voorkomen. Alleen dan kunnen ze voor economische schade zorgen. Omdat de dieren er de voorkeur aan geven om alleen door het leven te gaan, is dit echter uiterst zelden het geval.

Muizen uit huis weren - zo lukt het!

Om te voorkomen dat muizen zich tegoed doen aan onze keuken of voorraadkast, kun je ze buiten de deur houden. Dit lukt vrij eenvoudig met de SILBERKRAFT Silberkraft muizenverjagerspray, die muizen afschrikt met zijn geur. De werkzame stof geraniol werkt als repellent - in tegenstelling tot voor muizen is de geur voor mensen niet storend. Preventief is het aan te raden om de spray één tot twee keer per week op mogelijke toegangspunten te spuiten. Zo voorkom je dat muizen zich in onze huizen vestigen en tot een echte plaag uitgroeien.

Bronnen & Links

• https://www.planet-schule.de/wissenspool/lebensraeume-in-haus-und-garten/inhalt/hintergrund/maeuse.html
• https://www.umweltbundesamt.de/hausmaus
• https://kleinsaeuger.at/apodemus-sylvaticus.html