Tekenbescherming - wat helpt tegen teken?

Teken - Bloedzuigende ziekteverspreiders?

Vroeg opstaan, de wandelschoenen poetsen, de rugzak inpakken en op naar de bergen of het veld: wandelen behoort in de zomer tot de favoriete vrijetijdsbestedingen van de Duitsers. Heb je genoten van een mooie dag met prachtige uitzichten en keer je 's avonds moe en voldaan huiswaarts, dan kun je niet zomaar ontspannen - teken zijn helaas vaste metgezellen wanneer je in de natuur verblijft. Hun beten kunnen de ziekte van Lyme en tekenencefalitis (TBE) veroorzaken. Wat kun je dus doen tegen deze vervelende bloedzuigers?

Wat zijn teken?

Teken zijn kleine vleugelloze spinachtigen en zijn in Centraal-Europa zeer wijdverspreid. Het meest voorkomend is de harde teek (Ixodidae). De bekendste ondersoort van de harde teek is de gewone teek (Ixodes ricinus). Sinds enkele jaren wordt echter ook steeds vaker de sierschildteek (Dermacentor reticulatus) in Duitsland gesignaleerd. Deze teek kan volgezogen tot wel 1,5 centimeter groot worden.

Zecke in der Nahansicht

Uiterlijk

Teken zijn tussen de twee en vier millimeter groot en hebben een gemust chitinepantser op hun rug. Mannelijke teken hebben een pantser dat hun gehele rug bedekt, terwijl het pantser bij de vrouwtjes een stuk kleiner is en slechts ongeveer een derde van de rug bedekt. Het onderste deel van de rug is zeer rekbaar, waardoor ze veel bloed kunnen opnemen en ook veel eitjes kunnen dragen. Hun mondwerktuig, waarmee ze zich in de huid van hun gastheer boren, is van bovenaf zichtbaar.

Leefgebied

Teken komen overal voor waar optimale levensomstandigheden heersen. Ze hebben een zeer hoge luchtvochtigheid en geschikte temperaturen nodig om te overleven. Vanaf acht graden Celsius worden teken actief. Alleen in de diepste winter blijven de kleine bloedzuigers onder bladeren schuilen totdat het weer warmer wordt.

De meeste teken zoeken wilde dieren, muizen, egels en vogels als gastheer, waar ze zich op laten vallen. Vooral op open plekken in het bos en in hoog gras wachten ze geduldig af tot er een geschikte gastheer voorbijkomt.

Vooral bij beekjes en bosranden, die over het algemeen een hoge luchtvochtigheid hebben, leven zeer veel teken. Heeft de teek weer bloed nodig, dan klimt ze naar de top van een grasspriet of andere laagblijvende struiken en blijft daar in een hinderlaag zitten. Door prikkels zoals CO2 en lichaamswarmte, die van de potentiële gastheer uitgaan en die de teek via een orgaan aan haar voorpoten kan waarnemen, wordt ze actief. Het volstaat om even langs de grasspriet te strijken waar de teek op zit, zodat ze op haar uitgekozen gastheer terechtkomt.

Andere leefgebieden van de teek zijn parken, verwilderde percelen en tuinen met veel struikgewas.

Verspreiding

Onderzoekers hebben de afgelopen jaren vastgesteld dat het verspreidingsgebied van sommige tekensoorten zich heeft uitgebreid. Teken zijn nu ook vaker in het noorden en op grotere hoogten te vinden. Tot nu toe kon echter geen verband worden gevonden tussen de stijgende temperaturen en een verdere verspreiding van de teek.

Voortplanting

Teken moeten zich voor de voortplanting paren. Nadat het mannetje het vrouwtje heeft bevrucht, valt hij van haar af en sterft. Het vrouwtje daarentegen zuigt bloed van de gastheer totdat ze zo versterkt is dat ze de 3.000 eitjes in het bladafval kan leggen. Na deze daad sterft ook het vrouwtje.

Levensverwachting

Teken bestaan naar schatting al ongeveer 350 miljoen jaar. In die tijd hebben teken hun overleving geperfectioneerd. Larven komen uit het ei en kunnen zich binnen twee jaar ontwikkelen tot een volwassen teek. In elk ontwikkelingsstadium is ze afhankelijk van een bloedmaaltijd van een gastheer. In de loop van haar leven besmet een teek dus drie gastheren. Vindt een teek gedurende langere tijd geen gastheer, dan kan ze zeer lang zonder vers bloed overleven. Gemiddeld kunnen teken tussen de drie en vijf jaar leven.

Welke gezondheidsrisico's brengen teken met zich mee?

Teken steken in hun leven in totaal drie keer een gastheer. Dat dit zowel mensen als dieren kunnen zijn, vergroot de kans dat een tekenbeet ziekten kan overbrengen. Het speeksel van een teek kan zeer vaak ziekteverwekkers zoals bacteriën en virussen bevatten en leidt daarom bij mensen onder andere tot de ziekte van Lyme, een hersenvliesontsteking en tekenencefalitis (TBE), die door virussen wordt veroorzaakt.

Lyme-borreliose

Deze aandoening wordt alleen door teken overgedragen. De ziekte kan zowel een ernstig als een mild verloop hebben. Vaak wordt het zenuwstelsel door de ziekteverwekkers aangetast, maar ook het hart en de gewrichten kunnen worden getroffen. Vooral in de hete zomermaanden komt Lyme-borreliose in heel Duitsland vaker voor. De eerste symptomen doen denken aan griep, waardoor een infectie vaak pas laat wordt herkend. Andere symptomen zijn de zogenaamde erythema migrans - een rode vlek op de huid die verandert naarmate de infectie vordert. Langetermijngevolgen kunnen chronisch ontstoken gewrichten zijn.

TBE (tekenencefalitis)

Bij een TBE-infectie raken de hersenvliezen ontstoken door virussen die door de teek worden overgedragen. In tegenstelling tot bij Lyme-borreliose is vooral Zuid-Duitsland een hoogrisicogebied. De symptomen variëren van koorts en braken tot uitval van het zenuwstelsel en verlammingen van de ledematen. Wanneer men de ziekte heeft overwonnen, hebben onderzoekers bij de genezen patiënten langdurige geheugenproblemen en taalstoornissen vastgesteld. Vooral bij volwassenen kunnen na een ernstig verloop blijvende restverschijnselen zoals vermoeidheid, hoofdpijn, concentratiestoornissen of verlammingen achterblijven.

Tekenseizoen: wanneer zijn teken actief?

Het tekenseizoen hangt vooral af van het weer, minder van de kalender. De schapenteek, de meest voorkomende teek in Duitsland, wordt al bij milde temperaturen actief en is volgens het Robert Koch-Institut (RKI) afhankelijk van de weersomstandigheden het hele jaar door te vinden. De grootste activiteit vertonen teken meestal in de lente en de herfst. Ziektegevallen met erythema migrans (Lyme-borreliose) nemen toe in juni en juli. TBE komt bij voorkeur voor in het voorjaar en de zomer, vaak ook in de herfst en bij warm weer incidenteel zelfs in de winter.

Teken in de winter

Bij kou trekken teken zich terug in de strooisellaag op de bodem en overleven daar zelfs vorst en sneeuw. Op milde winterdagen kunnen ze echter weer op zoek gaan naar een gastheer. Wie in de winter door het bos, struikgewas of hoog gras loopt of met de hond op pad is, moet zichzelf en het dier daarom ook in dit jaargetijde controleren. De sierschildteek staat bovendien bekend als bijzonder koudebestendig en is ook in milde wintermaanden actief.

Zijn teken actief bij hitte en regen?

Teken hebben vocht nodig. Na een warme regendag in de zomer zijn ze bijzonder actief. Bij grote hitte en droogte trekken ze zich terug in de vochtigere bodemlaag. Zolang de bosbodem vochtig blijft, overleven ze echter ook langere droge periodes en gaan daarna weer op de loer liggen.

Hoe kun je jezelf tegen teken beschermen?

Omdat tekenbeten vervelende langetermijngevolgen kunnen hebben, moet men proberen om helemaal niet door een teek gebeten te worden. Omdat er vanwege milieubeschermingsredenen geen chemische middelen tegen teken in de natuur gesproeid mogen worden, moeten alternatieve beschermingsmogelijkheden worden gebruikt. Preventief zijn er enkele dingen die men tegen de bloedzuigers kan ondernemen.

Vaccinatie tegen TBE

Om jezelf tegen TBE te beschermen, bestaat er al vele jaren het advies om je te laten vaccineren. Vooral mensen die in risicogebieden wonen en werknemers die vanwege hun beroep veel buiten zijn, moeten worden gevaccineerd. Wordt men voor de eerste keer tegen TBE gevaccineerd, dan moeten er drie vaccindoses worden toegediend, daarna volgt elke drie tot vijf jaar een herhalingsvaccinatie. Heeft men een TBE-infectie succesvol doorstaan, dan hoeft men zich niet tegen TBE te laten vaccineren, omdat er wordt uitgegaan van een langdurige bescherming door de doorgemaakte ziekte.

Tegen Lyme-borreliose bestaat geen vaccin, maar deze aandoening is zeer goed te behandelen met antibiotica.

Producttip: tekenspray

Repellent-spray tegen teken voor aanbrengen op de huid
Voor lichaam en gezicht
Werkzame stof: olie van Eucalyptus citriodora (gehydrateerd, gecycliseerd)
Inhoud: 100 ml

Direct naar het product

Gebruik biociden voorzichtig. Lees vóór gebruik altijd het etiket en de productinformatie.

Huismiddeltjes tegen teken: wat is ervan waar?

Om jezelf voor een wandeling of trektocht te beschermen tegen een mogelijke tekenbeet, zweren sommige mensen bij eenvoudige huismiddeltjes die bijna iedereen in de keuken heeft. In hoeverre deze middelen bloeddorstige teken daadwerkelijk op afstand houden, is wetenschappelijk niet bevestigd.

Kokosolie

Een huismiddeltje waaraan vaak een werking tegen teken wordt toegeschreven, is kokosolie. Inmiddels is de witachtige, doorzichtige olie verkrijgbaar in supermarkten en drogisterijen, maar ook in Aziatische winkels is het te vinden. Het vet bevat laurinezuur, caprinezuur en caprylzuur. Aan deze vetzuren wordt een afschrikkende werking op teken toegeschreven. Dat kokosolie op de huid mensen betrouwbaar tegen tekenbeten beschermt, is echter niet bewezen.

Knoflook

Ook een alom geliefde helper voor de kruidige smaak in de keuken is knoflook. Enkele teentjes van deze geneeskrachtige plant, die oorspronkelijk uit Centraal-Azië komt, zouden voor een verblijf in de natuur gekauwd en doorgeslikt moeten worden. De geur zou teken op afstand houden, maar dit is niet bewezen. Omdat de uitwasemingen van knoflook echter erg sterk zijn en andere mensen kan afstoten, is het de vraag of deze methode zo goed is als wordt beweerd.

Zwarte komijnolie

Zwarte komijnolie op de huid gewreven zou teken en muggen op afstand moeten houden. Een betrouwbare beschermende werking is niet bewezen. De olie is verkrijgbaar bij de apotheek.

Etherische oliën

Zoals zo vaak wordt in de strijd tegen lastige parasieten en plaagdieren ook verwezen naar etherische oliën. Etherische olie wordt gewonnen uit planten. Enkele druppels etherische olie gemengd in een huidlotion zouden teken op afstand moeten houden. Hoe lang en hoe goed dit beschermt is onduidelijk; bovendien kunnen etherische oliën de huid irriteren. Tot de geuren waar teken niet van houden behoren geraniol, citroen-eucalyptus, anijs, lavendel, kruidnagel, rozemarijn, tea tree olie en tijm.

Niet doen!

Op internet circuleren tips over welke huismiddeltjes na een tekenbeet zouden helpen om de teek snel te verwijderen. Men zou teken met olie of nagellak moeten bestrijken om ze te verstikken. Omdat de teek door deze maatregelen echter in stress raakt, scheidt hij nog meer speeksel af, dat potentiële ziekteverwekkers kan bevatten. Daarom is het dringend af te raden om deze “tips” op te volgen!

Repellents - lekker ruikende hulpjes tegen teken

Op de markt zijn er zogenaamde anti-teek-sprays, die voor een verblijf in de natuur op onbedekte lichaamsdelen gespoten moeten worden. Sommige fabrikanten gebruiken het ingrediënt DEET, dat allergische reacties kan veroorzaken. Daarnaast zijn er anti-teek-sprays met andere werkzame stoffen, bijvoorbeeld op basis van citroen-eucalyptusolie.

Silberkraft Teekspray

De teekspray van Silberkraft beschermt door het ingrediënt citroen-eucalyptus tegen tekenbeten. Ook andere insecten en muggen worden door de spray verdreven. Citroen-eucalyptus heeft een aangename geur, die voor de mens allesbehalve onprettig is. De spray werkt als repellent, wat betekent dat teken door de geur op afstand worden gehouden, maar niet worden gedood. Gebruik biociden voorzichtig. Lees vóór gebruik altijd het etiket en de productinformatie.

Teken in de tuin - wat te doen?

Van het voorjaar tot de herfst trekken veel tuinbezitters er regelmatig urenlang op uit in hun geliefde tuin. Daar wordt onkruid gewied, planten water gegeven, het gazon gemaaid en lui in de zon gelegen. Helaas komt het steeds weer voor dat er zich vooral in tuinen teken ophouden. Toch zijn er eenvoudige manieren om het hen daar zo moeilijk mogelijk te maken.

Omdat teken zich vooral aan de bovenkant van een grasspriet positioneren om op een gastheer te wachten, moet men erop letten dat het gras zo kort mogelijk wordt gehouden. Om teken geen schuilplaats te bieden, moet bovendien het blad regelmatig worden geharkt en zouden er slechts weinig schaduwplekken aanwezig moeten zijn. Zo onttrekt men de teek de optimale levensomstandigheden en zoekt hij al snel het hazenpad.

Tekennest ontdekt? Geen paniek!

Heb je toch een tekennest ontdekt, dan is het zaak om snel te handelen. Natuurlijke tekenwerende middelen zijn citrusvruchten, waar teken niet van houden. Breng hiervoor een halve liter water aan de kook en voeg in kleine stukjes gesneden citroenen, limoenen, sinaasappels of stukjes pompelmoes toe. Dit mengsel moet ongeveer 30 minuten sudderen. Zeef daarna het citruswater en doe het in een spuitfles. Nu kun je alle gebieden waar je teken vermoedt, evenals het tekennest, ruim hiermee benevelen. Herhaal het sproeien dagelijks.

Sommige tuinen bevinden zich aan de rand van een weiland of bos, waardoor het vaak voorkomt dat teken de tuin in wandelen. Om jezelf en je tuin tegen een tekenplaag te beschermen, kun je een grindpad van minstens 50 centimeter breed tussen de tuinrand en het weiland aanleggen. Dit voorkomt dat teken de tuin in wandelen, omdat ze door de droge omgeving zouden uitdrogen.

Bescherming tegen teken - hoe kun je tekenbeten voorkomen?

Naast insectenwerende middelen en vaccinaties zijn er heel eenvoudige manieren om jezelf tegen teken te beschermen. Om te voorkomen dat teken überhaupt op onze huid terechtkomen, is het aan te raden om lange kleding te dragen tijdens een verblijf in de natuur. Lange broeken die onderaan nauwsluitend zijn, lange sokken en shirts met lange mouwen evenals stevige, gesloten schoenen zijn goede preventieve maatregelen tegen een eventuele tekenbeet. Op lichte kleding zijn de kleine donkere spinachtigen heel gemakkelijk te ontdekken, waardoor je deze boven donkere kleding zou moeten verkiezen.

Als je buiten op pad bent, moet je alleen op de paden blijven en niet in hoog gras of struikgewas gaan, omdat daar het risico op een tekenbeet vele malen groter is.

Na een verblijf buiten moet het lichaam op teken worden gecontroleerd. De kleine bloedzuigers kruipen soms urenlang over het lichaam rond totdat ze een geschikte plek voor hun beet hebben gevonden. Vooral in de intieme zone, op de buik, onder de oksels, in de knieholtes, achter de oren en bij kinderen op de hoofdhuid nestelen de parasieten zich graag.